آنمی به وضعیتی گفته میشود که سطح گلبولهای قرمز خون یا هموگلوبین پائین باشد. هموگلوبین یک نوع پروتئین است که نقش مهمی را در گلبولهای قرمز خون ایفا می کند زیرا به حمل اکسیژن کمک میکند. ممکن است والدین از وجود آنمی ( کم خونی ) کودک خود بی اطلاع باشند زیرا معمولا کودک هیچ علائمی ندارد. رنگ پریدگی میتواند یکی از علائم کم خونی باشد زیرا در این حالت خون کمتری از عروق پوست عبور میکند. بالا بودن تعداد ضربان قلب فیزیکی دیگر از علائم کم خونی است، زیرا هنگامی که تعداد گلبولهای قرمز خون پائین است قلب باید بیشتر کار کند تا بتواند خون و اکسیژن را به نقاط مختلف بدن برساند. مکن است کودک قبل از ابتلا به کم خونی فعالیت جسمانی بسیار زیادی داشته باشد اما پس از ابتلا به این عارضه از میزان تحرک او کاسته میشود و همواره خسته و ضعیف است.
[alert type=”custom” close=”false” icon=”fa fa-hand-o-left” color=”#000000″ background_color=”#83d5ed”]
معمولا کم خونی به علت کمبود آهن در بدن ایجاد میشود. تعداد زیادی از کودکان کم خونی دارند. کم خونی میتواند در دخترانی که خونریزی زیادی دارند، مشکل ساز شود. کودکانی که کم خونی دارند معمولا خسته و رنگ پریده به نظر میرسند، بنابراین بهتر است آنها را نزد متخصص اطفال برد.در صورت وجود این علائم در کودک، حتما در اسرع وقت به متخصص کودک مراجعه نمایید تا با درمان به موقع از تشدید بیماری جلوگیری شود. برای رزرو وقت ملاقات با مشاورین و متخصصان ما در کلینیک تخصصی کودکان امید می توانید با شماره های 02188898440 و 02188898441 تماس حاصل فرمایید.[/alert]
چرا کودکان دچار کم خونی میشوند؟
مغز استخوان وظیفه تولید گلبولهای قرمز خون را برعهده دارد و سلولهای قدیمی حدود 120 روز عمر میکنند و پس از آن از بین میروند، بنابراین مغز استخوان سلولهای جدید را جایگزین سلولهای مرده مینماید. در موارد زیر فرد دچار کم خونی میشود:
- بدن به اندازه کافی گلبولهای قرمز خون تولید نکند.
- تعداد زیادی از گلبولهای قرمز خون از بین بروند.
- به دلیل خونریزی تعداد زیادی از گلبولهای قرمز خون از دست بروند.
تولید نا کافی گلبولهای قرمز خون
دلایل زیادی در خصوص تولید ناکافی گلبولهای قرمز خون توسط بدن وجود دارد، اما معمولا دریافت نا کافی آهن از عواملی است که در بروز این عارضه نقش دارد. آهن مادهای است که در گوشت قرمز، غلات، حبوبات، و سبزیجات برگ سبز وجود دارد. بدن نمیتواند در صورت کمبود آهن به اندازه کافی به تولید هموگلوبین بپردازد. هموگلوبین وظیفه حمل اکسیژن به نقاط مختلف بدن را برعهده دارد و بخشی از گلبولهای قرمز خون است. بدن برای تولید گلبولهای قرمز خون علاوه بر آهن به ویتامین B12 و اسید فولیک نیاز دارد. این ویتامینها در مواد غذایی مختلف وجود دارد. ویتامین B12 در محصولات حیوانی یافت میشود، بنابراین افراد گیاهخوار که تخم مرغ، گوشت مرغ، یا محصولات لبنی نمیخورند باید روشهای دیگری را برای دریافت این ویتامین مهم پیدا کنند. اسید فولیک در مواد خوراکی مختلف از قبیل مرکبات، سبزیجات برگ سبز، و غلات کامل وجود دارد. در مواردی که مغز استخوان به درستی کار نکند، فرد دچار کم خونی خواهد شد. این عارضه میتواند در پی عفونت یا یک بیماری مزمن مانند بیماری کلیوی رخ دهد. در برخی موارد نادر، ممکن است کودک با نقص تولید کافی گلبولهای قرمز خون متولد شود. برخی از داروهای خاص مانند داروهای شیمی درمانی برای درمان سرطان باعث میشوند که مغز استخوان نتواند به اندازه کافی گلبول قرمز تولید کند.
مرگ بیش از حد گلبولهای قرمز
اگر به هر دلیلی عمر گلبولهای قرمز کوتاه باشد، مغز استخوان قادر به تولید گلبولهای جدید نخواهد بود. تغییر شکل گلبولهای قرمز خون یکی از دلایل تخریب آنها محسوب میشود. هنگامی که از طریق میکروسکوپ، گلبولهای قرمز مورد بررسی قرار میگیرند، به صورت سلولهای گرد و صاف مشاهده میشوند که شبیه دیسک هستند. این ساختار به آنها اجازه میدهد از مسیرهای تنگ و باریک ساختارهای بدن عبور کنند. اما در صورتی که ساختار گلبولهای قرمز تغییر کند، راحتی میشکنند و به قسمتهای مختلف میچسبند. در برخی موارد، سیستم ایمنی بدن میتواند باعث تخریب سلولهای قرمز خون شود این در حالی است که وظیفه سیستم ایمنی مبارزه با عفونت است. مصرف برخی داروها، عفونتها، و بیماریهای مزمن منجر به کم خونی میشوند.
از دست دادن حجم زیادی از خون
هنگامی که فرد مقدار زیادی خون از دست میدهد، مغز استخوان خون بیشتری تولید میکند بنابراین فرد دچار کم خونی نخواهد شد. اما در تصادفات که مقدار زیادی خون از دست میرود، مغز استخوان نمیتواند به سرعت گلبولهای قرمز جدید تولید کند. از دست دادن مقدار کمی خون طی یک بازه زمانی طولانی میتواند منجر به کم خونی شود. در این حالت، مقدار آهنی که در خونریزی از بین میرود بیشتر از مقداری است که از مواد غذایی جذب میشود. در صورتی که سطح آهن بدن کم باشد، مغز استخوان نمیتواند به اندازه کافی گلبول قرمز تولید کند. این عارضه در دخترانی که خونریزی زیادی دارند رخ میدهد، در مواردی که مقدار آهن موجود در غذای آنها کافی نباشد، یا فرد به بیماری التهاب روده مبتلا باشد، این امر تشدید خواهد شد.
علائم و نشانههای کم خونی در کودکان
علائم و نشانه های شایع کم خونی در کودکان عبارت است از:
- خستگی مفرط
- تحریک پذیری
- احساس سبکی سر
- سردرد
- احساس ضعف خفیف
- بالا بودن تعداد ضربان قلب
- منقطع بودن تنفس
- تمایل به خوردن مواد نامتعارف مانند گچ و خاک
- از دست دادن اشتها
- زخم شدن یا تورم زبان
علائم و نشانه هایی که نشان دهنده کم خونی در کودکان است عبارت است از:
- رنگ پریدگی
- شکننده بودن ناخن
- اختلال در بهبود زخم و جراحت
- به تاخیر افتاده فرایند رشد و نمو کودک
- زرد شدن چشم
ممکن است کودکان مبتلا به کم خونی همه علائم فوق را نداشته باشند. تشخیص صحیح بیماری تنها روش برای اطمینان از کم خون بودن کودک است.
پزشک برای تشخیص کم خونی چه اقداماتی انجام میدهد؟
هنگامی که کودک را پزشک میبرید، شروع به معاینه او میکند و سوالاتی را در خصوص حال بیمار، نحوه تغذیه او، و مصرف داروهای احتمالی مطرح میکند. در صورتی که پزشک به کم خونی مشکوک شود، انجام آزمایش خون را درخواست میکند که شامل شمارش کامل سلولهای خون است. پس در آزمایشگاه، نمونه خون مورد بررسی و آنالیز قرار میگیرد، تعداد گلبولهای قرمز خون شمارش میشوند، سطح هموگلوبین خون ارزیابی میگردد . سپس اندازه و ظاهر سلولها مورد بررسی قرار میگیرد. ممکن است پزشک براساس وضعیت بیمار آزمایشات دیگری را نیز درخواست کند.
چگونه کم خونی کودک درمان میشود؟
درمان کم خونی به عامل ایجاد کننده آن بستگی دارد. دریافت نا کافی آهن از طریق مواد غذایی، شایع ترین علت کم خونی است. در برخی از کودکان برای آنکه بدن بتواند به تولید به تولید گلبولهای قرمز خون بپردازد، مصرف دارو ضروری خواهد بود. کودکان مبتلا به کم خونی باید مواد غذایی سرشار از آهن بیشتری دریافت کنند. گوشت قرمز، حبوبات، غلات، دانههای غنی شده، و توفو از منابع عالی آهن محسوب میشوند. معمولا کم خونی به علت عفونت و سپس بهبودی پس از آن رخ میدهد. در برخی از انواع کم خونی، باید کودک از نزد متخصص اطفال برد و قبل از شروع درمان، آزمایشات دیگری را درخواست کرد باید به افراد مبتلا به کم خونی شدید خون تزریق کرد. انتقال خون بدین معناست که باید خون نگه داری شده در بانک خون به صور وریدی به بدن بیمار تزریق شود. ممکن است این فرایند کمی ترسناک به نظر برسد، اما هر سال میلیونها کودک و بزرگسال در سراسر جهان به خون نیاز دارند. تزریق خون به بیمار سریع ترین روش برای افزایش سطح خون و ارسال اکسیژن به همه سلولهای بدن است. ممکن است کودکان مبتلا به کم خونی در ابتدا بهبودی چندانی را احساس نکنند. اما هنگامی که بدن آنها شروع به تولید گلبولهای قرمز خون میکند، اکسیژن به همه بافتهای بدن میرسد و کودکان انرژی لازم برای شروع فعالیتهای جسمانی را به دست خواهند آورد.
چگونه میتوان از کم خونی جلوگیری کرد؟
اختلالات ارثی خون یکی از دلایل ابتلا به کم خونی است اما میتوان از بروز این عارضه جلوگیری کرد:
- باید به کودک رژیم غذایی غنی از آهن داد، میوههای زرد رنگ و سبزیجات، گوجه فرنگی، زرده تخم مرغ، گوشت قرمز، حبوبات و غلات غنی شده سرشار از آهن هستند.
- اجتناب از دادن شیر گاو به کودکان زیر یک سال از بروز کم خونی و فقر آهن در آینده جلوگیری میکند.
- اضافه کردن محصولات غذایی حاوی ویتامین B12 میتواند از بروز کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 جلوگیری کند.
- افزودن مرکبات به رژیم غذایی کودک باعث افزایش سطح جذب آهن در بدن او میشود. این امر در مواردی که غذای کودک بر پایه منابع گیاهی قرار دارد، حائز اهمیت است.
نمیتوان از بروز کم خونی ارثی مانند کم خونی داسی شکل، تالاسمی، یا کم خونی همولیتیک جلوگیری کرد.
