پریکاردیت عارضهای است که در آن غشا یا کیسهی اطراف قلب ملتهب میشود. به این کیسه پریکاردیوم گفته میشود. پریکاردیوم باعث نگهداشته شدن قلب در جای خود و عملکرد صحیح آن میشود. این کیسه از دو لایهی نازک بافتی ساخته شده که قلب را احاطه کرده است. در بین این دو لایه مقدار اندکی مایع وجود دارد. این مایع از ساییدن و ایجاد اصطکاک در بین دو لایه جلوگیری میکند.
در پریکاردیت، لایههای بافت ملتهب شده و با قلب اصطکاک پیدا میکنند. این اصطکاک باعث درد در سینه میشود که یکی از رایجترین علائم پریکاردیت نیز محسوب میشود.
درد ناشی از پریکاردیت همانند درد ناشی از حملهی قلبی است. در صورتیکه فرزند شما احساس درد در ناحیه سینه میکند بایستی بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید چراکه ممکن است فرزند شما دچار حملهی قلبی شده باشد.
پریکاردیت عبارتست از التهاب پریکاردیوم یا کیسهی نازک (غشا) اطراف قلب. مقدار اندکی مایع بین لایههای بیرونی و درونی پریکاردیوم وجود دارد. زمانیکه پریکاردیوم ملتهب شود مقدار مایع بین دو لایهی آن افزایش یافته و به قلب فشار وارد میکند و متعاقبا باعث ایجاد اختلال در عملکرد آن میشود.
برای دریافت مشاوره و درمان تحت نظر پزشک متخصص اطفال در کلینیک تخصصی کودکان امید پزشک متخصص اطفال میتوانید با شماره تلفنهای ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس حاصل فرمایید.
چه عواملی باعث پریکاردیت میشود؟
در بسیاری از موارد (هم حاد و هم مزمن) دلیل پریکاردیت نامعلوم است. عفونتهای ویروسی شایعترین علت پریکاردیت هستند هرچند ممکن است هیچگاه ویروسی یافت نشود. در اغلب مواقع، پریکاردیت بعد از عفونت تنفسی رخ میدهد. همچنین عفونتهای میکروبی، قارچی و سایر عفونتها نیز میتوانند از جمله علل پریکاردیت باشند.
اینطور برداشت میشود که بسیاری از موارد پریکادریت مزمن یا عودکننده ناشی از اختلالات سیستم خود_ ایمنی هستند. نمونههایی از این نوع اختلالات عبارتند از:سل پوستی یا لوپوس، اسکلرودرمی و آرتریت روماتیسمی.
در اختلالات سیستم خود_ایمنی، سیستم ایمنی بدن پادتنهایی (پروتئین) تولید میکند که به اشتباه به بافتها و سلولهای بدن حمله میکنند.
از دیگر علل پریکاردیت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حمله قلبی یا جراحی قلبی
- نارسانایی کلیوی، ایدز، سرطان، سل و سایر مشکلات مربوط به سلامتی
- زخم ناشی از سوانح یا پرتو درمانی
- مصرف داروهای خاصی همچون فنیتوئین (داروی ضد صرع)، وارفاین و هپارین (داروهای رقیق کنندهی خون) و پروکینامید (دارویی برای مداوای تپش نامنظم قلب )
چه کسانی در خطر ابتلا به پریکاردیت یا غشای قلب هستند؟
پریکاردیت در همهی سنین اتفاق میافتد. حتی ممکن است افرادی که به پریکاردیت حاد مبتلا بوده و تحت درمان هستند نیز دوباره دچار آن شوند. التهاب غشای قلب ممکن است در بین 15 تا 30 درصد افرادی که به آن مبتلا هستند دوباره رخ دهد. تعداد اندکی از افراد به پریکاردیت مزمن مبتلا میشوند.
علائم و نشانههای پریکاردیت چیست؟
شایعترین نشانهی پریکاردیت حاد، درد شدید و تیرکشیدن در ناحیه قفسه سینه است. معمولا این درد خیلی سریع میآید و در اکثر اوقات در قسمت میانی یا سمت چپ قفسه سینه یا بالا و جلوی سینه احساس میشود. همچنین احتمال دارد که درد ناشی از غشای قلب در یک و یا هر دو شانه نیز حس شود.
درد ناشی از پریکادریت زمانیکه مینشینید و یا به سمت جلو لم میدهید تسکین مییابد. البته دراز کشیدن و یا نفس عمیق این درد را شدیدتر میکند. برخی از افراد این درد را بصورت درد شدید یا فشار در قفسه سینه حس میکنند.
شاید درد در ناحیهی قفسه سینه مانند درد ناشی از حمله قلبی باشد بنابراین در صورتی که فرزند شما احساس درد در قفسه سینه کرد بایستی بلافاصله با اورژانس تماس گرفت.
تب یکی دیگر از علائم شایع مربوط به پریکاردیت حاد است. از دیگر علائم این بیماری میتوان به ضعف، تپش قلب، تنگی نفس و سرفه اشاره کرد. منظور از تپش قلب حالتی است که در آن فرد احساس میکند قلب وی یک ضربان را جا میاندازد و یا به هنگام تپیدن لرزش شدیدی دارد و یا محکم و سریع میتپد. پریکاردیت مزمن غالبا موجب خستگی، سرفه و تنگی نفس میشود. عموما در این نوع پریکاردیت خبری از درد در قفسه سینه نیست. پریکاردیت مزمن و شدید میتواند باعث تورم در شکم و پاها و کاهش شدید فشار خون شود.
عوارض ناشی از پریکاردیت
دو مورد از عوارض جدی پریکاردیت عبارتست از تامپوناد قلبی و پریکاردیت مزمن و فشارآور .
تامپوناد قلبی زمانیاتفاق میافتد که مایع زیادی در داخل پریکاردیوم یا همان کیسهی اطراف قلب جمع شده باشد. این مایع اضافی به قلب فشار وارد میکند و از پرشدن کامل قلب از خون جلوگیری میکند. در نتیجه مقدار خون کمتری از قلب خارج میشود و باعث افت شدید فشار خون میگردد. اگر تامپوناد قلبی درمان نشود میتواند کشنده باشد.
پریکاردیت مزمن و فشارآور یک بیماری نادر است که در طول زمان به وجود میآید. این بیماری موجب تشکیل بافتهای شبیه به جای زخم در تمام پریکاردیوم میشود. در این حالت کیسه سفت شده و نمیتواند به طور درست حرکت کند. در این صورت بافتهای شبیه به جای زخم به قلب فشار آورده و مانع کارکردن صحیح آن میشوند.
چگونه میتوان پریکاردیت را تشخیص داد؟
پزشک پریکاردیت را بر اساس سابقه پزشکی فرزندتان، بررسی وضعیت جسمانی وی و نتایج حاصل از آزمایشات تشخیص میدهد.
متخصصین مربوط به پریکاردیت
پزشکان عمومی مانند پزشک خانواده، پزشک داخلی یا پزشک اطفال عموما پریکاردیت را تشخیص داده و تحت مداوا قرار میدهند. البته میتوانید به سایر پزشکان از جمله متخصص قلب کودکان و متخصص بیماریهای عفونی نیز مراجعه کنید.
متخصص قلب کودکان، کودکانی را معالجه میکند دارای مشکلات قلبی باشند. همچنین متخصص بیماریهای عفونی افرادی را تحت مداوا قرار میدهد که عفونت داشته باشند.
سابقهی بیماری
شاید پزشک از کودک شما موارد زیر را بپرسد:
- آیا اخیرا دچار عفونت تنفسی یا بیماریهایی همچون آنفولانزا شده است؟
- آیا به تازگی دچار حملهی قلبی یا زخم در قسمت قفسه سینه شده است؟
- آیا مشکلی از لحاظ سلامتی دارد؟
همچنین پزشک شاید در مورد علائم فرزندتان سوالهایی بپرسد. اگر فرزند شما دارای درد در ناحیه قفسه سینه باشد، پزشک از وی میخواهد که احساس خود را در مورد دردش بیان کند و آن را توضیح دهد و اینکه دقیقا کدام قسمت بدنش درد میکند و یا آیا به هنگام دراز کشیدن، تنفس و سرفه شدت درد بیشتر میشود یا نه.
معاینه جسمانی
هنگامی که پریکاردیوم یا همان کیسه اطراف قلب ملتهب شود، مقدار مایع بین دو لایه افزایش پیدا میکند. در این قسمت از معاینه، پزشک به دنبال علائمی از وجود مایع اضافی در قفسه سینه می گردد.
یکی از شایعترین نشانههای پریکاردیوم، اصطکاک است. در این حالت پریکاردیوم با لایهی بیرونی قلب اصطکاک پیدا کرده و صدا میدهد. لذا پزشک گوشی طبی را روی قفسه سینه کودک گذاشته و منتظر شنیدن صدای اصطکاک است.
ممکن است که پزشک صداهای دیگری از قفسه سینه بشنود که میتواند علامتی از مایع داخل پریکاردیوم یا ششها باشد که این دسته از مشکلات به مراتب جدیتر از پریکاردیت هستند.
آزمایش تشخیص
امکان دارد که پزشک از شما بخواهد تا یک الی دو آزمایش بدهید تا بتواند وضعیت فرزند شما را و میزان شدت بیماری وی را تشخیص دهد. رایجترین آزمایشهای مربوط به این قسمت عبارتند از:
- آزمایش ای کی جی یا الکتروکاردوگرام: این آزمایش ساده ضربان قلب را به وسیله ی فعالیتهای الکتریکی ثبت میکند. این آزمایش میتواند پریکاردیت را شناسایی کند.
- عکسبرداری از قفسه سینه: عکسبرداری ساختارهای داخل قفسه سینه مانند قلب، ششها و رگهای خونی را در قالب عکس نشان میدهد. این عکسها نشان میدهند که آیا فرزند شما دچار گشادشدن قلب شده است یا نه زیرا گشاد شدن قلب یکی از نشانههای وجود مایع اضافی در پریکاردیوم است.
- اکوکاردوگرافی: این آزمایش بدون درد است و در آن به کمک امواج صوتی تصویری از عکسهای از قلب گرفته میشود. این عکسها اندازه و شکل قلب و میزان کارآمدی آن را نشان میدهند. این آزمایش میتواند معلوم کند که آیا مایع در پریکاردیوم انباشته شده است یا نه.
- ام آر آی: در این آزمایش از امواج مغناطیسی و رادیویی قوی برای تهیه عکسهایی با جزئیات از اندامها و بافتهای بدن استفاده میشود. این آزمایش میتواند تغییرات داخل پریکاردیوم را نشان دهد.
همچنین ممکن است پزشک به شما پیشنهاد کند که آزمایش خون نیز بدهید. این آزمایشها به پزشک در تشخیص کمک کند و از اینکه فرزند شما دچار حمله قلبی شده و پریکاردیوم فرزندتان چه میزان ملتهب شده است اطلاع دقیقی پیدا کند.
التهاب غشای قلب در کودکان (پریکاردیت) چگونه درمان میشود؟
اکثر موارد بیماری التهاب غشای قلب در کودکان بصورت خفیف و متوسط است و بخودی خود و یا با استراحت و درمانهای ساده برطرف میشود. از طرفی دیگر، در موارد شدید لازم است فرد که حتما تحت روشهای درمانی جدی برای جلوگیری از عوارض آن قرار بگیرد. دراین گونه موارد میتوان از دارو و در موارد نادر از عمل جراحی استفاده کرد. اهداف درمان عبارتند از:
- کاهش درد و التهاب
- درمان علت اصلی بیماری، البته در صورتی که علت اصلی معلوم باشد
- بررسی عوارض بیماری
بعنوان اول گام در درمان فرزندتان، ممکن است پزشک به شما توصیه کند که فرزندتان استراحت کند تا حال وی بهتر وتب او قطع شود. همچنین ممکن است پزشک به شما پیشنهاد کند که کودکتان میتواند از داروهای ضد التهاب جهت کاهش درد و التهاب استفاده کند. آسپرین و ایبوپروفن نمونههایی از این دسته داروها هستند. در صورتیکه کودک شما درد شدیدی دارد ممکن است به داروهای قویتری نیاز داشته باشد. اگر شدت درد همچنان ادامه داشته باشد، احتمالا پزشک دارویی بنام کلشیسن یا شاید هم پردنیزون (دارویی استروئیدی) تجویز کند. اگر بیماری پریکاردیت ناشی از عفونت باشد، پزشک آنتی بیوتیک یا سایر داروهای ضدعفونتی تجویز کند.
حتی شاید ممکن باشد که فرزند شما در طول درمان پریکاردیت در بیمارستان بستری شود تا پزشک بتواند عوارض آن را تحت نظر داشته باشد.
علائم پریکاردیت حاد میتواند از چند روز تا سه هفته و پریکاردیت مزمن ممکن است حتی تا ماهها ادامه پیدا کند.
ممکن است که لازم شود فرزند شما بدلیل عوارض پریکاردیت تحت درمان قرار بگیرد. دو مورد از عوارض شدید این بیماری شامل تامپوناد قلبی و پریکاردیت مزمن فشارآور است. تامپوناد قلبی را میتوان به کمک روشی بنام پریکاردیوسنتنز درمان کرد. در این روش یک سوزن یا لولهی نازک بنام کاتتر در داخل قفسه سینه گذاشته میشود تا مایع اضافی داخل پریکاردیوم را خارج کند. استفاده از این روش، فشار روی قلب برداشته میشود.
تنها راه حل پریکاردیت مزمن فشارآور، عمل جراحی و برداشتن پریکاردیوم است. این عمل جراحی را با نام پریکاردیکتور میشناسند. درمان عوارض جانبی این بیماری نیازمند بستری شدن است.
غالبا نمیتوان از بروز پریکاردیت حاد جلوگیری کرد اما میتوان با انجام اقداماتی احتمال ابتلای دوباره به پریکاردیت حاد، عوارض ناشی از آن و یا پریکاردیت مزمن را کاهش داد. این اقدامات شامل درمان فوری، رعایت برنامه درمانی و مراقبتهای پزشکی مستمر (طبق توصیههای پزشک) است.
در اکثر موارد، پریکاردیت خفیف است و بخودی خود برطرف میشود اما در موارد شدید اگر این بیماری درمان نشود میتواند منجر به پریکاردیت مزمن و دیگر مشکلات جدی شود که سلامت فرد را بطور جدی تحت تاثیر قرار میدهد. حتی برخی از این مشکلات میتواند زندگی فرد را تهدید کند.
گاهی اوقات هفتهها یا ماهها لازم باشد تا فرد دوران نقاهت بعد از این بیماری را سپری کند. بهبودی کامل مستلزم استراحت و مراقبتهای مستمر است. رعایت این موارد نیز میتواند خطر ابتلای مجدد به این بیماری را کاهش دهد.
