درمان بیماری ایدز در کودکان ناشی ازانتقال ویروس (HIV) از والدین

سالانه، از تعداد کودکانی که به ویروس HIV مبتلا می‌شوند کاسته می‌شود. در پایان سال 2015، تعداد 2 میلیون و شش‌صد هزار نفر در سراسر دنیا، در سنین 15 سال یا کمتر به این ویروس مبتلا بوده‌اند، اما تنها یک‌سوم از این تعداد تحت درمان قرار گرفتند.

بیشتر موارد ابتلای کودکان به ویروس HIV و ایدز، در مناطق جنوبی صحرای آفریقا مشاهده می‌شود. این بیماری علت اصلی مرگ‌ومیر در بین کودکان و نوجوانان آن مناطق است.HIV ، ویروسی که علت بروز بیماری ایدز می‌باشد، به سیستم ایمنی بدن فرد آسیب می‌زند، درنتیجه شما نمی‌توانید با عفونت و برخی از سرطان‌ها مبارزه کنید.

اما با استفاده از ترکیبی مناسب از داروها و حمایت‌های نوع‌دوستانه، کودکان مبتلابه HIV می‌توانند رشد کنند و زندگی طولانی‌تر و پرتحرکی داشته باشند.

علل ابتلای کودکان به ویروس (HIV)

اکثر کودکان مبتلابه ویروس HIV، این ویروس را از مادر خود در هنگام بارداری و یا در طول پروسه زایمان یا تغذیه از شیر مادر می‌گیرند. زنانی که تحت آزمایش قرار می‌گیرند و در صورت مثبت بودن نتیجه‌ی این آزمایش‌ها، جهت درمان اقدام می‌کنند، احتمال انتقال ویروس به نوزادان را بسیار کاهش می‌دهند. این بهترین راه برای جلوگیری از ابتلا به اچ آی وی در کودکان است.کودکانی که در جامعه‌ی مبتلابه ایدز هستند و والدین و اعضای خانواده خود را ازدست‌داده‌اند نسبت به ابتلا به عفونت HIV آسیب‌پذیرترند. آن‌ها ممکن است از حمایت دیگران، رفتن به مدرسه یا توانایی ایستادگی برای دفاع از حقوق خود محروم باشند.کودکان می‌توانند از طریق سوءاستفاده یا تجاوز جنسی به این ویروس آلوده شوند. در برخی از کشورها، ازدواج در کودکی ازنظر فرهنگی پذیرفته‌شده است و یک دختر جوان می‌تواند از شوهر مسن خود ویروس HIV بگیرد و سپس به بچه‌های خود انتقال دهد. هر چه زمان و سن اولین رابطه جنسی در فردی کمتر باشد، احتمال ابتلا و آلوده شدن به این ویروس بیشتر خواهد بود.مصرف مواد مخدر تزریقی، ویروس HIV را در میان جوانان و کودکان خیابانی گسترش می‌دهد. در یک مطالعه در اوکراین، رفتارهای پرخطر، ازجمله به اشتراک‌گذاری سوزن ها، در بین کودکان زیر ۱۰ سال رایج بود.انتقال خون آلوده به ویروس HIV مثبت یا تزریق مواد یا دارو با سوزن‌های غیر استریل شده می‌تواند موجب ابتلای کودکان در کشورهای فقیر شود.

ویروس HIV چگونه سرایت می‌کند؟

HIV از طریق تماس مستقیم با خون یا مایعات بدن بیماران مبتلابه این ویروس منتقل می شود.اکثر موارد ابتلای کودکان به اچ آی وی در اثر انتقال ویروس HIV از مادر به کودک در دوران بارداری یا از طریق شیر دادن به کودک رخ می‌دهند. در مواردی نادر، کودک ممکن است از طریق تجاوز جنسی توسط فرد آلوده به این ویروس، مبتلا شود.در موارد بسیار نادر نیز این ویروس از طریق تماس مستقیم با زخم باز فرد مبتلا (ویروس ممکن است از طریق یک برش یا پارگی کوچک در بدن به فردی سالم انتقال یابد) و از طریق انتقال خون آلوده منتقل می‌شود. امروزه در مراکز اهدای خون، نمونه‌های خون را به‌دقت آزمایش می‌کنند تا وجود ویروس HIV در آن‌ها بررسی شود و این کار باعث شده که خطر ابتلا به این ویروس و ایدز از طریق یک انتقال خون به‌طور قابل‌توجهی کاهش یابد و ممکن نیست که فردی از طریق انتقال خون، دچار HIV شود.

آیا انتقال ویروس HIV از طریق کودکان امکان‌پذیر است؟

تنها موارد بسیار اندکی گزارش‌شده است که در آن‌ها ویروس HIV از یک کودک به فرد دیگری منتقل‌شده باشد. همه‌ی این موارد براثر تماس خونی در خانه و میان افراد خانه بوده است. ترشحات و مایعات خروجی معمولی کودک (ادرار، مدفوع، آب دهان، استفراغ و غیره) عامل انتقال این ویروس نیستند، بنابراین نگه‌داری از این کودکان امین و بی‌خطر خواهد بود.علیرغم نگرانی‌های گسترده دراین‌باره، تاکنون هیچ موردی از انتقال ویروس HIV در مدارس یا مهدکودک‌ها گزارش نشده است. ازآنجایی‌که خطر انتقال و سرایت این ویروس تنها شامل تماس مستقیم با خون‌آلوده می‌باشد، کارکنان و مراقبین در مدارس و مکان‌های نگه‌داری از کودکان باید در هنگامی‌که هر کودکی دچار بریدگی، خراش یا خونریزی در بدن شود، همیشه از دستکش استفاده کنند.

ویروس HIV و بیماری ایدز از این راه‌ها منتقل نخواهد شد:

• تماس‌های معمولی مانند بغل کردن یا دست دادن
• لیوان و ظروف آبخوری
• عطسه
• سرفه
• پشه یا حشرات دیگر
• حوله
• صندلی یا سنگ توالت
• دسته‌ی در

علائم

همه کودکان مبتلابه اچ آی وی علائمی از بیماری را ندارد و آن‌هایی که علائمی دارند هم علائم دقیقاً مشابهی نخواهند داشت. علائم می‌توانند در سنین مختلف  متفاوت باشند.

برخی از رایج‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• اختلال رشد، یعنی عدم رشد یا افزایش وزنی که پزشکان و متخصصان (با توجه به سن) انتظار دارند.
• نداشتن مهارت‌های لازم و یا انجام کارهایی که پزشکان انتظار دارند یک کودک در آن سن انجام دهد.
• مشکلات سیستم مغزی یا عصبی مانند تشنج، مشکل در راه رفتن و یا مشکلاتی در یادگیری و درس خواندن
• این کودکان اغلب دچار بیماری‌های دوران کودکی می‌شوند مانند عفونت گوش، سرماخوردگی، ناراحتی معده یا اسهال می‌باشند.

همان‌طور که در بزرگ‌سالان دیده می‌شود، هنگامی‌که عفونت HIV پیشرفت می‌کند، در کودکان نیز عفونت‌هایی شروع به رشد می‌کنند که به‌ندرت بر افراد سالم تأثیر می‌گذارد اما می‌تواند برای کسی که سیستم ایمنی بدن ضعیفی دارد و به‌خوبی کار نمی‌کند، کشنده باشد. این عفونت‌های به‌اصطلاح “فرصت‌طلب”عبارت‌اند از:

• پنومونی ناشی از پنوموسیستیس (پنوموسیستیس پنومونی)، یک عفونت قارچی در ریه‌ها
• سیتومگالوویروس (CMV)
• نوعی جراحت ریوی بنام پنومونی بینابینی لنفوسیتی (LIP)
• برفک دهانی یا بثورات شدید پوشک (سوختگی ها و خارش‌ها) براثر عفونت قارچی

 مشکلات ناشی از ویروس HIV و بیماری ایدز

عفونت‌های فرصت‌طلب (عفونت‌هایی که در هنگام ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن در فرد پیشروی می‌کنند) از شایع‌ترین مشکلات ناشی از بیماری ایدز می‌باشند.گاهی اوقات افراد بزرگ‌سال مبتلابه ویروس HIV و ایدز می‌توانند عفونتی را از میکروب‌هایی بگیرند که در حالت عادی موجب بیماری در افراد سالم نمی‌شوند (مانند کریپتوکوکوس). افراد مبتلابه بیماری ایدز (خصوصاً کودکان) ممکن است به نوع شدیدی از یک عفونت کاملاً معمولی، مانند آبله‌مرغان، دچار شوند.

این عفونت‌های فرصت‌طلب و مشکلاتی که ممکن است در افراد مبتلابه ایدز مشاهده شوند عبارت‌اند از:

• عفونت‌های ویروسی ازجمله نوع خاصی از پنومونی مزمن “راه رفتن” به نام پنومونی بینابینی لنفوئید (LIP)، ویروس هرپس و عفونت سیتومگالوویروس (cytomegalovirus)
• عفونت‌های انگلی ازجمله PCP (یک پنومونی ناشی از پنوموسیستیس جیرووسی – Pneumocystis jirovecii- که یک انگل میکروسکوپی است که به خاطر ضعف سیستم ایمنی نمی‌توان با آن مقابله کرد) وتوکسوپلاسموز
• عفونت‌های باکتریایی جدی ازجمله مننژیت باکتریایی،بیماری سل و سالمونلوز یا سالمونلا
• عفونت‌های قارچی ازجمله ازوفاژیت (التهاب مری) و کاندیداس یا برفک (عفونت قارچی)

مشکلاتی دیگر

کودکان مبتلابه ویروس HIV و بیماری ایدز ممکن است به خاطر ضعف دستگاه ایمنی بدنشان، درخطر بیشتری برای ابتلا به برخی از انواع سرطان باشند. لنفوم ناشی از عفونت ویروس پشتین بار (ویروس Epstein–Barr) در کودکان سنین بالاتر مبتلابه ایدز شایع‌تر است.مشکلات و بیماری‌های صعب‌العلاج در کودکان مبتلابه ویروس HIV و ایدز می‌توانند شامل این موارد باشند: سندروم اتلاف (wasting syndrome- ناتوانی در حفظ وزن بدن به خاطر کم‌اشتهایی طولانی‌مدت و عفونت‌های دیگر مرتبط با بیماری ایدز) و انسفالوپاتی HIV(براثر عفونت مغز که باعث ورم و آب‌آوردگی که با گذشت زمان منجر به آسیب به بافت‌های مغز می‌شود) انسفالوپاتی HIV می‌تواند منجر به دمانش، خصوصاً در بزرگ‌سالی، شود. گاهی اوقات می‌توان سندروم اتلاف را با کمک مشاوره‌ی تغذیه و مصرف روزانه مکمل‌های پرکالری کنترل کرد اما پیشگیری از انسفالوپاتی HIV همچنان کاری بسیار دشوار خواهد بود.

درمان HIV مثبت در کودکان

درمان این بیماری در کودکان بسیار شبیه به درمان بیماری در بزرگ‌سالان می‌باشد: ترکیبی از داروهای ART (درمان ضد رتروویروسی). اما درمان با این روش ساده نیست، زیرا بعضی از داروهای ایدز به شکل مایع نیستند که نوزادان و کودکان کوچک بتوانند آن را قورت بدهند. برخی از داروها نیز عوارض جانبی جدی برای بچه‌ها در پی‌دارند.بدون ART، یک‌سوم از نوزادان HIV مثبت در سراسر جهان به یک‌سالگی نمی‌رسند و نیمی از آن‌ها قبل از اینکه به دوسالگی برسند، می‌میرند. بچه‌های بزرگ‌تر که علائم قابل‌توجهی ندارند می‌توانند درمان  ART را برای کمک به‌سلامتی شان دنبال کنند.
با مصرف داروهای ART، عوارض ناشی از HIV و عفونت‌های فرصت‌طلب مانند از دست دادن اشتها، اسهال، سرفه و سرماخوردگی می‌تواند به‌عنوان بیماری‌های معمول دوران کودکی درمان شود.تقریباً همه‌ی افرادی که به ویروس HIV مبتلا می‌شوند، درصورتی‌که تحت درمانی قرار نگیرند، به بیماری ایدز دچار می‌شوند. خوشبختانه، در 20 سال گذشته، دو پیشرفت عمده در زمینه‌ی درمان ایدز/HIV صورت گرفته است:

• داروهایی که مانع از رشد ویروس HIV می‌شوند، از بروز بیماری ایدز پیشگیری می‌کنند یا آن را به تأخیر می‌اندازند و به افراد مبتلابه ویروس HIV این اجازه را می‌دهند که بدون داشتن علائمی از این بیماری به زندگی خود ادامه دهند.
• داروهایی که به کاهش انتقال ویروس HIV از مادر مبتلابه این ویروس به کودکش کمک می‌کنند.

 با رشد و درک علمی بیشتری درباره‌ی چگونگی هجوم ویروس به بدن و تکثیر آن در میان سلول‌ها، داروهایی برای بازداری از رشد و کندتر کردن روند پیشرفت آن ساخته می‌شوند.درمان دارویی برای مقابله با ویروس HIV/AIDS دشوار ئ پرهزینه است، اما تأثیر بسزایی در کندتر کردن روند تکثیر و گسترش این ویروس و پیشگیری یا کاهش برخی عوارض و اثرات این بیماری خواهد داشت.

داروهایی که برای درمان HIV/AIDS استفاده می‌شوند از طریق چند راهکار مختلف عمل می‌کنند، ازجمله:

• اختلال در تکثیر ماده‌ی ژنتیکی ویروس HIV (این داروها را داروهای ضدرتروویروسی نوکلئوتید یا نوکلئوسید نامیده می‌شوند)
• اختلال در پروتئاز آنزیم که ویروس HIV به آن برای جانشین شدن بجای سلول‌های بدن نیاز دارد ( داروهای بازدارنده‌ی پروتئاز)
• اختلال در توانایی ویروس HIV درجمع آوری ماده‌ی ژنتیکی خود در کد ویروسی- یعنی “نسخه” ژنتیکی HIV باید بتواند خود را مجدداً تولید کند. این داروها، داروهای مهارکننده ترانس کپینتاز معکوس غیر نوکلئیدی (NNRTIs) نامیده می‌شوند.
• اختلال در توانایی ویروس HIV در ورود به سلول‌های T کمک‌کننده (داروهای مهارکننده‌ی فیوژن)
• اختلال در یک پروتئین روی سلول‌های T کمک‌کننده برای مسدود کردن راه ورودی ویروس HIV به داخل سلول‌های (CCR5 یا داروهای بازدارنده‌ی ورود)
• اختلال در آنزیم انتگراز که ویروس HIV برای جایگزین شدن در سلول‌های بخصوصی به آن نیاز دارد (مهارکننده‌های آنزیم انتگراز)

ازآنجایی‌که این داروها به طرق مختلفی عمل می‌کنند، پزشکان کلاً یک “داروی ترکیبی ” از آن‌ها را تجویز می‌کنند که باید هرروز مصرف شوند. این تجویز، درمان HAART(درمان ضد رتروویروسی-ضدویروسی پسگرد- بسیار فعال) نام دارد. همچنین ممکن است داروهایی را برای جلوگیری از بروز برخی عفونت‌های فرصت‌طلب در هنگام ضعیف شدن سیستم ایمنی بیمار تجویز کنند – به‌طور مثال برخی داروهای آنتی‌بیوتیک می‌توانند به جلوگیری از PCP، خصوصاً در کودکان.تعدادی از این داروها می‌توانند عفونت HIV را درمان کنند و بروز بیماری ایدز را به تأخیر بی اندازند، البته این داروهای باید به‌درستی و در زمان دقیق خود مصرف شوند. در غیر این صورت، ویروس می‌تواند به‌سرعت در برابر آن ترکیب دارویی بخصوص مقاوم شود.ویروس HIV خیلی زود خود را با شرایط وفق می‌دهد و راهی را برای شکست دادن درمان‌ها و داروهایی که به‌درستی رعایت نمی‌شوند، می‌یابد. به این معنا که اگر داروهای تجویزشده هرروز در یک‌وقت مشخص و مناسب مصرف نشوند، خیلی زود دیگر قادر نخواهند بود که مانع از پیشرفت و تکثیر HIV و غلبه‌ی آن به بدن بیمار شوند. در این شرایط، باید یک دستورالعمل درمانی جدیدی با داروهای دیگری از سر گرفته شود؛ و اگر این ترکیب داروی جدید نیز به‌درستی رعایت نشود، ویروس شاید دیگر نسبت به درمان مقاوم شود و شاید دیگر هیچ روش درمان دیگری برای بیمار باقی نماند.جدای از مشکل دارو دادن به کودکان خردسال در وقت مشخص‌شده، مصرف داروها ممکن است با مشکلات دیگری نیز همراه باشد.والدینی که باید این داروها را به کودکانشان بدهند می‌توانند توصیه‌هایی را برای آسان‌تر شدن خوراندن دارو به کودکشان، از پزشک یا دکتر داروساز دریافت کنند. بسیاری از داروسازها، مقدار طعم‌دهنده به داروهای بدمزه می‌افزایند یا پزشک ممکن است به آن‌ها توصیه کند که قرص‌ها را در آب سیب یا پودینگ حل کنند.به خاطر محدود بودن گزینه‌های دارویی جهت درمان بیماری ایدز، پزشکان نگران این موضوع هستند که اگر کودکان نتوانند داروهایشان را طبق دستور تجویزشده نخورند (از دست دادن حتی چند دوز اندک)، ویروس می‌تواند عاقبت در برابر داروهای HIV موجود مقاومت نشان دهد و درمان را دشوار و یا غیرممکن کند؛ بنابراین کودکان باید داروهایشان را طبق دستور پزشک مصرف کنند و این بسیار مهم است.گروه‌های حمایتی خانواده HLV/AIDS و پزشکان و متخصصان مجرب در این زمینه می‌توانند توصیه‌هایی کاربردی را برای کمک به خانواده‌ها ارائه دهند تا بتوانند در چالش‌هایی که روزبه‌روز با آن‌ها مواجه می‌شوند، موقف بیرون بیایند.

جلوگیری از انتقال ویروس HIV از مادر به کودک

وقتی مادر باردار مبتلابه ویروس HIV، از ابتدا تحت مراقبت‌های پزشکی مناسب و دقیقی قرار بگیرد و داروهای ضدویروسی را مرتب در طی دوران بارداری‌اش مصرف کند، احتمال انتقال ویروس HIV در او به کودکش (کودک متولد نشده) به‌طور قابل‌توجهی کاهش خواهد یافت.هر زن بارداری که می‌داند به HIV مثبت مبتلا می‌باشد، باید در اسرع وقت جهت معاینات و مراقبت‌های بارداری اقدام کند تا بتواند بهره‌ی کافی را از این درمان‌ها ببرد. هر چه او زودتر تحت درمان قرار بگیرد، احتمال نجات کودک او از ابتلا به ویروس HIV کمتر خواهد بود.

یک مادر باردار مبتلابه HIV می‌تواند تحت یک سری از درمان‌ها قرار بگیرد:

• پیش از به دنیا آمدن کودک: درمان‌های ضدویروسی که در طی بارداری به مادر داده می‌شود می‌توانند به پیشگیری از انتقال ویروس HIV به کودک کمک کنند.
• در زمان تولد کودک: برای کاهش خطر انتقال ویروس HIV در زمان زایمان (در این حین نوزاد با خون و مایعات بدن مادر تماس پیدا می‌کند)، داروهای ضدویروسی را می‌توان هم به مادر و هم به نوزاد تازه به دنیا آمده داد. به‌علاوه به مادر توصیه می‌شود که بجای اینکه از شیر خود به کودک بدهد، از شیر خشک استفاده کند زیرا ویروس HIV می‌تواند از طریق شیر مادر نیز به کودک منتقل شود.
• در زمان شیردهی: ازآنجایی‌که مادران مبتلابه ویروس HIV از دادن شیر خود به کودکشان منع می‌شوند، این نوع انتقال بیماری کمتر اتفاق می‌افتد. اگرچه، در مناطقی از دنیا که دسترسی به شیر خشک یا آب تمیز و سالم برای درست کردن آن محدود می‌باشد، هم مادر و هم کودک می‌توانند با مصرف داروهایی برای کاهش خطر ابتلا به ویروس HIV تحت درمان قرار بگیرند.قبل از اینکه برنامه‌ی منظمی برای مصرف داروهای ضدویروسی مطرح شود، تقریباً 25% از کودکان متولدشده از مادران مبتلابه ویروس HIV دچار این بیماری می‌شوند و تا 24 ماهگی می می‌مردند. امروزه، مطالعات نشان می‌دهند که مادران مبتلابه HIV که تحت مراقبت‌های بارداری خوب و منظمی قرار می‌گیرند و در حین بارداری‌شان، داروهای ضدویروسی را به‌طور منظم مصرف می‌کنند، شانس انتقال ویروس HIV به کودکشان به کمتر از 1% می‌رسد. اگر بااین‌وجود کودکانشان به این ویروس مبتلا شوند، ممکن است با بار ویروسی پایین‌تری متولد شوند (ویروس HIV کمتری در کودکانشان وجود خواهد داشت) و شانس بیشتری برای نجات از این بیماری و زندگی طولانی‌تر خواهند داشت.

ادامه‌ی زندگی با ویروس (HIV)

والدین و بزرگ‌ترهای کودکان باید به‌گونه‌ای متناسب با سنشان با آن‌ها درباره‌ی بیماری‌شان صحبت کنند، این کار کمک می‌کند تا ترس کمتری داشته باشند. کود باید بداند که تقصیری در مبتلا شدن به این بیماری ندارد و باید هرروز دارو بخورید و بداند که او را تنها نخواهید گذاشت. حمایت‌های اجتماعی، مالی و عاطفی برای کل خانواده حائز اهمیت است، خصوصاً در جوامعی که از منابع زیادی برخوردار نیستند.کودکان مبتلابه HIV و بیماری ایدز می‌توان مانند همه کودکان (بدون هیچ خطری) به مدرسه بروند؛ اما ممکن است با زورگویی‌ها و تبعیضاتی مواجه شوند مگر آنکه دانش آموزان دیگر و معلم‌ها از روش‌های انتقال این ویروس مطلع باشند. برنامه‌های اطلاع رسامی و آموزشی می‌تواند به از بین بردن برچسب‌ها و شبهات نادرستی درباره‌ی بیماری ایدز کمک کنند و درنتیجه این کودکان می‌توانند دوست پیدا کنند وزندگی نرمالی داشته باشند.

مقابله و کنار آمدن با HIV و ایدز

فهمیدن اینکه فرزندتان به ویروس HIV مبتلا شده است، وحشتناک است. یکی از راه‌های مقابله با ترس از ناشناخته‌ها این است که تا حدی که می‌توانید اطلاعات بیشتری را در مورد اچ آی وی و ایدز کسب کنید. هر چه بیشتر بدانید، بهتر می‌توانید از فرزندتان مراقبت کنید.برای کاهش ترس در کودک، سعی کنید متناسب با سن او در مورد بیماری صحبت کنید. به کودکتان بیاموزید که مصرف دارو – احتمالاً برای مابقی زندگی او – برای جلوگیری از بیماری او بسیار مهم و ضرری است.زمانی که عوارض و مشکلات ناشی از این بیماری پیشرفت می‌کنند، باید بدانید که درمان آن چگونه است و به فرزندتان آرامش بدهید… برای مثال:

• از دست دادن اشتها. در طی روز غذاهای متنوعی را تهیه کنید، از غذاهایی مانند نوشیدنی‌های گازدار که می‌تواند گاز در معده ایجاد کنند و موجب نفخ فرزندتان شوند، دوری‌کنید.
• اسهال.  به کودکتان مایعات فراوان بدهید، ازجمله سوپ، آب‌میوه رقیق‌شده با آب و محلول‌های خوراکی آب‌رسان به کودکتان بدهید. غذاهای نرم و مایع را به کودکتان بدهید مانند پوره‌ی سیب‌زمینی، کدو، کدوتنبل و هویج له‌شده. از غذاهای شیرین و چرب دوری‌کنید.
• سرفه و سرماخوردگی. اجازه دهید کودکتان استراحت کند. مقدار زیادی آب و سایر مایعات را به او بدهید. برای باز کردن گرفتگی بینی، یک کاسه بزرگ را با آب بسیار داغ پرکنید و بگذارید فرزندتان در بخار آن نفس بکشد. مراقب باشید که او را تا حدی از آب داغ دورنگه دارید.