علت و علائم سندروم دیسترس (زجر تنفسی) در نوزادان و درمان آن

طول یک بارداری کامل ۴۰ هفته است. این زمان به جنین فرصت می‌دهد تا رشد لازم خود را به دست آورد. معمولاً در طول این ۴۰ هفته، اندام‌ها به‌طور کامل به رشد خود می‌رسند. اگر نوزاد خیلی زود متولد شود، ممکن است ریه‌ها به‌ طور کامل رشد نکرده باشند، در نتیجه ممکن است در عملکرد آن‌ها اختلال ایجاد شود. ریه سالم برای سلامت عمومی نوزاد بسیار مهم است. اگر ریه‌ها به‌طور کامل رشد نکرده باشند، ممکن است سندروم دیسترس تنفسی نوزاد یا آر دی اس (RDS) رخ دهد. این عارضه معمولاً در نوزادان نارس ایجاد می‌شود. به‌طور معمول نوزادان مبتلا به دیسترس تنفسی دچار اختلال تنفس می‌شوند. بیماری دیسترس تنفسی در نوزادان تحت عنوان سندروم زجر تنفسی نوزاد نیز شناخته می‌شود. خوشبختانه درمان بیماری سندروم زجر تنفسی تحت نظر یک متخصص اطفال کاملاً امکان‌پذیر است ولی نکته قابل‌ توجه در مورد این بیماری، پیشگیری از وقوع آن با جلوگیری از زایمان زودرس مادران است. در صورتی‌ که زایمان زودرس اجتناب‌ناپذیر است، مادر بایستی تحت مراقبت یک متخصص زنان و زایمان قرار بگیرد تا درمان‌های لازم برای جلوگیری از ایجاد سندروم زجر تنفسی در نوزاد را تجویز نماید.

سندروم زجر تنفسی یکی از بیماری‌های شایع در نوزادان است که نگرانی‌های زیادی را برای والدین به همراه دارد. تشخیص و درمان این بیماری بایستی تحت نظر یک متخصص اطفال صورت بگیرد. متخصصین ما در کلینیک تخصصی اطفال امید پس از بررسی وضعیت نوزاد مبتلا به سندروم زجر تنفسی، بهترین روش درمان را برای نوزاد ارائه خواهند داد. در صورت نیاز به رزرو نوبت و یا کسب اطلاعات بیشتر با شماره‌های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰  و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱  تماس بگیرید.

علل


بیماری دیسترس تنفسی در نوزادان زمانی رخ می‌دهد که در ریه‌ها ماده‌ای به نام سورفکتانت به‌ اندازه کافی تولید نمی‌شود. سورفکتانت توسط سلول‌های ریه ساخته می‌شود و حاوی فسفولیپیدها و پروتئین است. در حدود هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری تولید آن در جنین شروع می‌شود، بین هفته ۲۸ تا ۳۲ بارداری در مایع آمنیوتیک مادر قابل شناسایی است. در حدود هفته ۳۵ بارداری، اغلب نوزادان به میزان کافی سورفکتانت ترشح می‌کنند. در ریه‌های سالم، سورفکتانت به داخل بافت‌های ریه آزاد می‌شود، درنتیجه کشش سطحی کیسه‌های هوایی کاهش می‌یابد، این باعث می‌شود كه آلوئول‌های ریه (کیسه‌های هوایی) بازشوند. هنگامی که سورفکتانت به میزان کافی آزاد نشود، کیسه‌های هوایی با هر نفس بر روی یکدیگر می‌خوابند (کلاپس). در اثر جمع شدن کیسه‌های هوایی، سلول‌های آسیب‌دیده در راه‌های هوایی تجمع می‌یابند، در نتیجه تنفس نوزاد سخت‌تر می‌شود. به این سلول‌ها غشاهای هیالین گفته می‌شود. تنفس کودک شما سخت‌تر و سخت‌تر می‌شود و تقلا می‌کند تا دوباره کیسه‌های هوایی خود را به حالت طبیعی برگرداند. همان‌طور که عملکرد ریه کودک شما کاهش می‌یابد، اکسیژن کم‌تری دریافت می‌کند و سطح دی‌اکسید کربن در خون او افزایش می‌یابد. این امر می‌تواند به اسیدوز (افزایش اسید در خون) منجر شود، وضعیتی که می‌تواند بر سایر ارگان‌های بدن نیز تأثیر بگذارد. اگر نوزاد تحت درمان قرار نگیرد، برای تنفس کردن تقلا کرده و درنهایت ممکن است باعث مرگ کودک شود.

علائم سندرم زجر تنفسی نوزاد


درحالی‌که هر کودک ممکن است علائم متفاوتی داشته باشد، برخی از شایع‌ترین نشانه‌های سندرم زجر تنفسی عبارت‌اند از:

  • مشکل تنفس در هنگام تولد که به‌تدریج بدتر می‌شود.
  • سیانوز (آبی و کبودشدن رنگ بیمار)
  • گشادشدن سوراخ‌های بینی
  • تنفس سریع (تاکی پنه)
  • ایجاد صدای خرخر هنگام تنفس.
  • تو رفتن قفسه سینه (در آر دی اس، دنده‌ها و جناق سینه به سمت پایین کشیده می‌شوند، که اوج آن در روز سوم تولد مشخص است.

هنگامی که ادرار کودک زیاد می‌شود و نیاز او به اکسیژن به کمک دستگاه‌ها کاهش می‌یابد، این مشکل به‌سرعت برطرف می‌گردد).

عوارض سندرم دیسترس تنفسی


شرایط نوزادان مبتلا به سندرم دیسترس تنفسی ممکن است در چند روز اول پس از زایمان بدتر شود. بیماری آر دی اس می‌تواند زندگی نوزاد را به خطر بیندازند. ممکن است در اثر دریافت اکسیژن بیش‌ازحد و یا کمبود اکسیژن، کودک دچار عوارض بلندمدت شود. برخی از این عوارض عبارت‌اند از:

  • تجمع هوا داخل کیسه اطراف قلب یا اطراف ریه‌ها
  • عقب‌ماندگی ذهنی
  • کوری
  • لخته شدن خون
  • خونریزی به داخل مغز یا ریه‌ها
  • دیسپلازی برونکوپلاستی (یک نوع اختلال تنفسی)
  • جمع شدن یا خوابیدن ریه (پنوموتوراکس)
  • ایجاد عفونت در خون
  • نارسایی کلیه (در موارد شدید دیسترس تنفسی در نوزادان)

با پزشک خود درباره خطر عوارض این بیماری مشورت کنید. بروز این عوارض به‌شدت بیماری آر دی اس بستگی دارد. شرایط هر نوزادی متفاوت است، این عوارض احتمالی هستند و ممکن است اصلاً رخ ندهند. همچنین پزشک می‌تواند شما را به یک گروه پشتیبانی یا مشاور ارجاع دهد. این کار می‌تواند در کاهش استرس و بار عاطفی ناشی از تولد نوزاد نارس مؤثر باشد.

عوامل زمینه‌ساز بیماری


ریه‌ها و عملکرد آن‌ها در رحم مادر تکامل می‌یابد. هرچه نوزاد زودتر از زمان مقرر به دنیا آید، خطر سندرم زجر تنفسی افزایش می‌یابد. به‌خصوص نوزادانی که قبل از هفته ۲۸ بارداری متولد می‌شوند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. سایر عوامل خطرساز عبارت‌اند از:

  • مبتلا بودن خواهر یا برادر نوزاد به دیسترس تنفسی
  • بارداری چندگانه (دوقلوها، سه‌قلو و....)
  • اختلال در جریان خون نوزاد، هنگام زایمان
  • سزارین
  • دیابت مادران

تشخیص بیماری


اگر پزشک به دیسترس تنفسی در نوزاد مشکوک شود، برای رد احتمال بیماری‌های عفونی که باعث مشکلات تنفسی می‌شوند، آزمایش خون درخواست می‌دهد. همچنین برای ارزیابی ریه‌ها از قفسه سینه عکس‌برداری می‌شود. تجزیه‌وتحلیل سطح گازهای موجود در خون می‌تواند میزان اکسیژن نوزاد را ارزیابی کند.

درمان دیسترس تنفسی در نوزادان


هنگامی که یک نوزاد با سندرم زجر تنفسی متولد می‌شود و علائم بلافاصله آشکار می‌شود، معمولاً به بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان انتقال داده می‌شود. درمان اصلی برای بیماری زجر تنفسی عبارت‌اند از:

درمان با سورفکتانت

به کودکی که دچار کمبود سورفکتانت است، سورفکتانت داده می‌شود تا کمبود آن جبران شود. درمان از طریق لوله تنفسی انجام می‌شود تا پزشک از ورود سورفکتانت به ریه‌ها اطمینان بیشتری داشته باشد. پس از دریافت سورفاکتانت، پزشک نوزاد را به دستگاه ونتیلاتور متصل می‌کند. این دستگاه از تنفس نوزاد پشتیبانی به عمل میاورد. بسته به‌شدت بیماری ممکن است این فرایند چندین نوبت تکرار شود.

درمان با دستگاه ونتیلاتور

همچنین ممکن است برای پشتیبانی مستقل از تنفس نوزاد کودک به دستگاه ونتیلاتور متصل شود. از دستگاه ونتیلاتور یک لوله تنفسی وارد مجرای هوایی نوزاد می‌شود. پس‌ازآن دستگاه به نوزاد کمک می‌کند تا تنفس راحت‌تری داشته باشد. کم تهاجمی‌ترین فرایند پشتیبانی از تنفس نوزاد به کمک دستگاه تنفس مصنوعی فشار مثبت از طریق بینی انجام می‌شود. به کمک این دستگاه و از طریق ماسک کوچک اکسیژن، تنفس نوزاد از طریق بینی کنترل می‌شود.

اکسیژن درمانی 

اکسیژن درمانی اکسیژن را به ارگان‌های نوزاد منتقل می‌کند. بدون اکسیژن کافی، اندام‌ها به‌درستی عمل نمی‌کنند. دستگاه ونتیلاتور یا NCPAP می‌تواند اکسیژن لازم را برای نوزاد تأمین کند.

فیزیوتراپی قفسه سینه و ساکشن

ممکن است برای نوزاد فیزیوتراپی قفسه سینه (CPT) و ساکشن انجام شود. پزشکان این کار را به‌منظور تخلیه ترشحات مخاطی و پاک‌سازی مجاری تنفسی انجام می‌دهند. این کار به کودک کمک می‌کند تا راحت‌تر نفس بکشد. پزشک ضربات آرامی به قفسه سینه نوزاد می‌زند و کمک می‌کند تا ترشحات مخاطی خارج گردد.

پیشگیری


انجام اقدامات لازم برای اطمینان از داشتن یک حاملگی سالم می‌تواند از تولد نوزاد شما قبل از تکامل ریه‌ها جلوگیری به عمل آورد. برخی از این اقدامات عبارت‌اند از:

  • در طول حاملگی خود به‌طور مرتب معاینات دوره‌ای لازم را انجام دهید.
  • رژیم غذایی سالمی داشته باشید.
  • از دود تنباکو، الکل و مواد مخدر دوری‌کنید.
  • درصورتی‌که داشتن هرگونه بیماری، آن را درمان یا مدریت کنید.
  • از مبتلا شدن به عفونت‌ها جلوگیری به عمل‌آورید.

اگر قصد انجام عمل سزارین را دارید، قبل از عمل، ازمایشات لازم را انجام دهید تا رشد کامل ریه ارزیابی و آزمایش شود. این آزمایشات رشد جنین و ریه‌ها را ارزیابی می‌کند. اگر پزشک تشخیص دهد که احتمال زایمان زودهنگام وجود دارد، ممکن است تزریق داروهای کورتیکواستروئید را تجویز کند. این دارو می‌توانند تولید سورفکتانت، رشد ریه‌ها، مغز و کلیه را در جنین شما افزایش دهند. درمان با کورتیکواستروئیدها می‌تواند خطر ابتلا به سندرم اختلال تنفسی نوزاد را کاهش دهد. اگر هم کودک به-سندرم زجر تنفسی مبتلا گردید، احتمالاً شدت آن خفیف خواهد بود.