اگر کودک یا نوزاد شما به اسهال مبتلا شده است، بسیار مهم است که کمبود آب بدن او را جبران کنید، درنهایت حتی ممکن است مراجعه به فوریتهای پزشکی ضروری گردد. بهویژه اگر در نوزاد اسهال شدید باشد، ممکن است بدن آنها بهسرعت دچار بیآبی شود. ذخیره مایعات بدن آنها نسبتاً محدود است، همچنین سرعت سوختوساز بالا در آنها باعث میشود که بهآسانی آب و الکترولیتهای بدن خود را از دست بدهند. اگر مایعات ازدسترفته جایگزین نشوند، در عرض چند روز ممکن است کودک یا نوزاد دچار بحران گردد. پزشکان غالباً استفاده از محلول خوراکی او آر اس (ORS) را توصیه میکنند؛ که در دوز کم و دفعات مکرر برای نوزاد پیشنهاد میشود. حتی اگر کودک شما دچار استفراغ میشود، مهم است که والدین درمان را ادامه دهند. هدف این است که مایعات ورودی از مایعات خروجی نوزاد بیشتر باشد. جبران کمآبی بدن، اسهال را درمان نمیکند، اما تا زمانی که بیماری برطرف گردد، آب موردنیاز بدن را حفظ خواهد کرد. در یک فرد بالغ اگر میزان خروجی ادرار طبیعی باشد، میزان آب بدن او بهطورمعمول حفظ خواهد شد؛ در مورد نوزادان و کودکان نوپا خیس کردن شش پوشک در روز طبیعی در نظر گرفته میشود.
اگر بدن کودک شما کم آب شود، بدان معنی است که او بهاندازه موردنیاز خود مایعات در بدن ندارد. نوزادان و کودکان نسبت به بزرگسالان بیشتر در معرض کمآبی بدن قرار دارند، این وضعیت زمانی اتفاق میافتد که کودک شما نسبت به مایعاتی که از دست میدهد (از طریق استفراغ، اسهال، تب، یا عرق کردن)، مایعات کمتری دریافت میکند. کمآبی بدن میتواند خفیف باشد که در این صورت بهراحتی مدیریت میشود و یا متوسط، شدید و تهدیدکننده زندگی.
برای دریافت مشاوره کمآبی بدن نوزادان و نحوه درمان آن با متخصص اطفال در کلینیک تخصصی اطفال امید میتوانید با شماره تلفنهای ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس حاصل فرمایید.
چگونه میتوان کمآبی بدن نوزاد یا کودک را تشخیص داد؟
هر یک از نشانههای زیر میتواند بیانگر کمآبی یا در معرض کمآبی قرار گرفتن او باشد:
- خیس نشدن پوشک بیش از 6 ساعت
- تیره شدن ادرار و یا تندتر شدن بوی ادرار نسبت به قبل
- بیحالی و خوابآلودگی
- خشک شدن دهان و لبها
- گریه بدون اشک
علائم زیر بیانگر جدیتر بودن کمآبی فرزند شما میباشد:
- گود شدن چشمها
- سرد شدن دستوپاها و تغییر رنگ پوست
- خوابآلودگی بیشازحد یا خستگی زیاد
- فرورفتگی ملاج سر (قسمت نرم سر نوزاد)
اگر کودک به علائم کمآبی مبتلا شد، چه باید کرد؟
کودکان ممکن است بهسرعت دچار کمآبی شوند بهنحویکه زندگی آنها به خطر بیافتد. بنابراین اگر شما فکر میکنید که کودکتان دارای علائم جدی کمآبی است، بیدرنگ به اورژانس مراجعه کنید. ممکن است لازم باشد کودک شما مایعات را از طریق لوله داخل وریدی (IV) دریافت کند تا کمآبی او جبران شود. در غیر این صورت، میتوانید به پزشک کودک خود مراجعه کنید. ممکن است پزشک بخواهد کودک را معاینه کند تا از سلامتی او اطمینان حاصل کند. اگر پزشک تشخیص دهد که فرزند شما به کمآبی خفیف مبتلا شده است، ممکن است مصرف مایعات بیشتر را توصیه نماید. اگر کودک شما کمتر از 3 ماه سن دارد، احتمالاً تغذیه بیشتر با شیر مادر یا شیر خشک پیشنهاد میشود. اگر کودک شما بیشتر از 3 ماه سن داشته باشد، علاوه بر شیر مادر ممکن است پزشک برای جبران آب و نمک (الکترولیت) ازدسترفته، محلولهای خاص حاوی الکترولیت(او آر اس) را تجویز کند. این محلولها در اکثر داروخانهها در دسترس هستند.
پزشک بر اساس وزن و سن کودک شما، دستورالعملهای لازم را برای استفاده از محلولهای حاوی الکترولیت، خواهد داد. اما دستورالعمل کلی برای استفاده در دوره سه یا چهار ساعته عبارتاند از: 5 قاشق چایخوری (25 میلیلیتر یا سیسی) به ازای هر 450 گرم از وزن کودک. برای مثال، اگر کودک شما 7 کیلو وزن دارد، حدود 75 قاشق چایخوری (375 میلیلیتر یا سیسی) یا حدود یک و نیم فنجان محلول نیاز خواهد داشت.
چگونه میتوان از کمآبی بدن کودکان جلوگیری کرد؟
اطمینان حاصل کنید که نوزاد شما بهاندازه کافی مایعات مصرف میکند، بهخصوص در روزهای بسیار گرم و زمانی که بیمار است. تغذیه با شیر مادر یا شیر خشک را ادامه دهید و درصورتیکه 6 ماهه یا بزرگتر است، میتوانید مقدار کمی آب (حدود 100 سیسی در روز) به او بدهید تا زمانی که بتواند از غذاهای جامد استفاده کند، در این شرایط میتوانید میزان مصرف آب را افزایش دهید. اگر کودک شما کمتر از 6 ماه دارد و شما نگران کمآبی بدن او هستید، با پزشک در خصوص دادن آب به نوزاد مشورت کنید. هرگز به کودک خود نوشابههای گازدار ندهید زیرا هم برای دندانها و هم برای سلامتی او بسیار مضر است. آبمیوه نیز برای نوزادان زیر 12 ماه توصیه نمیشود.
بهطور خاص در شرایط زیر نسبت به علائم و نشانههای بیآبی بدن فرزند خود توجه بیشتری داشته باشید:
در صورت بروز تب، میزان دریافتی مایعات کودک خود را افزایش دهید. اگر به نظر میرسد که در مصرف مایعات دچار مشکل است، با پزشک در خصوص مصرف مسکن کودکان: مانند استامینوفن کودکان یا (اگر 6 ماهه یا بزرگتر است) ایبوپروفن، مشورت کنید تا درد و ناراحتی او کاهش یابد (هرگز آسپرین به کودک ندهید، زیرا اگرچه نادر است اما ممکن است به یک بیماری به نام سندروم ری مبتلا شود).
در آبوهوای گرم، مایعات بیشتری به نوزاد خود بدهید. فعالیت بیشازحد در یک روز گرم و یا قرار گرفتن در فضای بسته و شلوغ ممکن است باعث تعریق نوزاد و از دست دادن مایعات بدن او شود.
اگر کودک شما به بیماریهای دستگاه گوارش، بهخصوص اسهال و استفراغ حاد مبتلا گردید، مایعات بدن او از طریق اسهال و استفراغ کاهش مییابد. به او آبمیوه ندهید، چراکه ممکن است شرایط را بدتر کند. همچنین بدون دستور پزشک به کودک داروهای ضد اسهال ندهید. فقط فرزندتان را تشویق کنید که شیر مادر یا شیر خشک مصرف کند و درصورتیکه 6 ماه یا بیشتر سن دارد به او مقدار کمی آب بدهید. اگر سه ماه یا بیشتر سن دارد و شما فکر میکنید که دچار کمآبی شده است میتوانید از محلولهای حاوی الکترولیت استفاده نمایید. بههرحال، اگر کودک در اثر اسهال دچار کمآبی شده باشد، مدفوع او شل خواهد شد. اگر کمآبی او در اثر استفراغ یا موارد دیگری حاصل شده باشد، ممکن است حرکات روده و دفع او کاهش یابد.
ویروسها و عفونتهای رودهای میتوانند منجر به استفراغ شوند. اگر کودک شما نتواند مایعات را در معده خود حفظ کند، بهراحتی ممکن است دچار بیآبی شود. سعی کنید مایعات فراوان (بهطور عمده شیر مادر یا شیر خشک و اگر 6 ماه یا بیشتر سن دارد کمی آب) را بهصورت مکرر به نوزاد خود بنوشانید. محلول الکترولیت (او آر اس) برای نوزادان 3 ماهه یا بیشتر که دچار استفراغ شدهاند، میتواند مفید باشد. ابتدا با دادن یک قاشق چایخوری (5 میلیلیتر یا سیسی) در هر 10 دقیقه به مدت چند ساعت شروع کنید تا معده نوزاد آرام بگیرد. سپس، اگر همهچیز خوب پیش رفت، میتوانید مقدار آن را به 2 قاشق چایخوری (10 میلیلیتر یا سیسی) هر پنج دقیقه یک بار افزایش دهید.
گلودرد و یا ناراحتیهایی مانند بیماری دست، پا و دهان میتواند درد زیادی در نوزاد ایجاد کند، درنتیجه ممکن است نوزاد از نوشیدن غذا خودداری کند. در مورد دادن استامینوفن یا ایبوپروفن به نوزاد خود (اگر 6 ماه یا بیشتر دارد) با پزشک مشورت کنید تا ناراحتی او تسکین یابد، سپس از شیر مادر، شیر خشک و مقدار کمی آب استفاده نمایید تا کمبود آب نوزاد جبران شود.
نحوه جبران کمبود آب کودک
بر اساس دستورالعملهای موجود، برای کمآبیهای ملایم در 4 الی 6 ساعت اول میتوان مطابق راهنمای زیر از محلول (او آر اس) استفاده نمود:
- تا 5 کیلوگرم: 200-400 میلیلیتر
- 5 الی 10 کیلوگرم: 400-00 میلیلیتر
- 10 الی 15 کیلوگرم: 600-800 میلیلیتر
- 15 الی 20 کیلوگرم: 800-1000 میلیلیتر
- 20 الی 30 کیلوگرم: 1000-1500 میلیلیتر
- 30 الی 40 کیلوگرم: 1500-2000 میلیلیتر
- 40 کیلوگرم به بالا: 2000-4000 میلیلیتر
اگر اسهال بهصورت حاد وجود داشته باشد، مصرف محصولات لبنی باید 24 تا 48 ساعت متوقف شود، زیرا ممکن است هضم آنها مشکل باشد. بااینحال، اگر با شیر مادر نوزاد را تغذیه میکنید، باید این کار را ادامه دهید. نوزادانی که از شیر خشک استفاده میکنند نیز باید بهصورت رقیقشده تا نصف دوز مصرفی، تغذیه را ادامه دهند. بچههای کوچک نباید نوشابههای گازدار، آبمیوه و یا نوشیدنیهای ورزشی مصرف کنند. برخلاف محلول او آر اس، میزان گلوکز، سدیم، کلرید و پتاسیم آنها بهدرستی تنظیم نشده است، بنابراین نمیتوانند بهطور صحیح سطح الکترولیتهای بدن را متعادل کنند.
همانطور که فرزند شما بهبود مییابد، پزشک متخصص اطفال ممکن است رژیم غذایی BRAT را توصیه کند: موز، برنج، پوره سیب و نان تست.
اگر متوجه شوید که کودک شما علائم و نشانهای کمآبی متوسط تا شدید را دارد، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. بهاحتمالزیاد برای بررسی سطح الکترولیتهای خون، از نوزاد شما آزمایش گرفته میشود. درصورتیکه نیاز ممکن است تزریق مایعات وریدی (IV) تجویز شود. اگر قرار شد برای تغذیه کودک از لوله تغذیه نازوگاستریک (NG) استفاده شود، نگران نشوید؛ در این روش یک لوله نازک از طریق بینی به معده فرستاده میشود تا به کمک ان مایعات وارد معده نوزاد شود. درنهایت اینکه، برای جلوگیری از گسترش ویروسی که باعث ایجاد اسهال شده است، مهم است که مرتب دستهای خود را بهخوبی شستوشو دهید.
