مراحل رشد کودک از تولد تا ۵ سالگی (تامین سلامت روحی و جسمی)

مراحل رشد کودک از تولد تا 5 سالگی (تامین سلامت روحی و جسمی)

هر پدر و مادری بهترین‌ها را برای فرزندش می‌خواهد. اما بزرگ کردن یک کودک می‌تواند بسیار انرژی بر باشد. والدین باید نگران سلامت، ایمنی، تغذیه، عزت نفس، آموزش و اجتماعی شدن کودک باشند و این تازه قسمت خوب ماجراست! تعداد زیادی از والدین نگران این موضوع نیز هستند که آیا کودکشان همانطور که باید رشد می‌کند یا خیر. نگران نباشید. همه پدر و مادرها با چنین نگرانی‌ها و مسائلی دست و پنجه نرم می‌کنند. اما گاهی اوقات والدین نیاز به کمک دارند و این دلیلی است که ما بر آن شدیم تا برای والدین در هر سن و با هر میزان تجربه کارها را ساده‌تر کنیم. ما برنامه‌های متعدد، خدمات، منابع و متخصصانی در اختیار داریم که می‌توانند به شما کمک کنند تا یک خانواده شاد و سالم بسازید.

رشد و تکامل هر کودک با دیگری متفاوت است. ولی معمولا کودکان در طول دوره زندگی خود نقاط عطف مشخصی را در تقریبا زمان مشابهی تجربه می‌کنند. بنابراین ما در چند صفحه هر یک از این نقاط عطف اصلی و آنچه را که معمولا در هریک اتفاق می‌افتد را شرح خواهیم داد. دانستن در مورد این مسائل برای شما این فرصت را فراهم می‌کندتا به کودک خود کمک کنید تا مهارت‌های جدیدی را یاد بگیرد و به پتانسیل‌های خود جامه عمل بپوشاند. علاوه بر مراحل تکامل کودک ما در اینجا اطلاعات و منابع رایگان فراوانی در اختیار والدین قرار می‌دهیم تا از آن استفاده کنند، استنتاج کنند و بیاموزند. هدف ما در اینجا اینست که هر چیزی که مرتبط با مراقبت‌های اولیه و آموزش کودک شماست را در اختیار شما قرار دهیم.

نقاط عطف رشد کدامند؟


مهارت‌هایی مانند برداشتن اولین قدم، لبخند زدن و  برای اولین بار بای‌بای کردن نقاط عطف رشد نامیده می‌شوند. نقاط عطف رشد کارهایی هستند که بیشتر کودکان در سن مشخصی قادر به انجام آنها هستند. کودکان با گذر از نقاط عطف خود چگونه بازی کردن، یاد گرفتن، صحبت کردن، رفتار کردن و حرکت کردن(مانند سینه خیز رفتن، راه رفتن یا پریدن) را می‌آموزند.

در سال اول، کودک یاد می‌گیرد که نگاه خود را متمرکز کند، اشیا را بگیرد، کندوکاو کند و درباره چیزهای اطراف خود بداند. تکامل شناختی یا مغزی به معنی فرآیند یادگیری حافظه، زبان، تفکر و دلیل آوردن است. یاد گرفتن زبان چیزی بیش از تولید صدا  یا گفتن "ما-ما" یا "دَ-دَ" است. گوش دادن، فهمیدن و دانستن اسامی افراد و چیزها همه بخشی از روند تکامل زبان هستند. در طی این مرحله پیوندهای محبت و اعتماد بین کودک و والدین به عنوان بخشی از تکامل اجتماعی و عاطفی شکل می‌گیرد.  شیوه‌ای که والدین کودک را در آغوش می‌گیرند، نگه می‌دارند و با او بازی می‌کنند اساس چگونگی برهم‌کنش کودک را با والدین و سایرین  شکل می‌دهد.

کودکان نوپا(۲-۱ ساله )


کودکان نوپا(2-1 ساله )

در این سن نقاط عطف رشد شامل کسب مهارت‌هایی مثل برداشتن اولین گام، لبخند زدن برای اولین بار و بای بای کردن هستند.. نقاط عطف تکامل مواردی هستند که بیشتر کودکان می‌توانند تا رسیدن به سن مشخصی به آنها دست پیدا کنند. کودکان با گذر از نقاط عطف خود چگونه بازی کردن، یاد گرفتن، صحبت کردن، رفتار کردن و حرکت کردن(مانند سینه خیز رفتن، راه رفتن یا پریدن) را می‌آموزند. در طول سال دوم، کودکان نوپا بیشتر به اطراف حرکت می‌کنند و نسبت به خود و اطرافشان آگاه هستند. تمایل آنها به وارسی اشیا و افراد جدید افزایش می‌یابد. در طول این مرحله، کودکان نوپا استقلال بیشتری از خود نشان می‌دهند، رفتار جسورانه از خود نشان می‌دهند، قیافه خود را در عکس‌ها و آینه تشخیص می‌دهند و از رفتار سایرین به ویژه بزرگسالان و کودکان بزرگتر تقلید می‌کنند. کودکان نوپا همچنین قادر خواهند بود افراد و اشیای آشنا را بشناسند، جملات و عبارات ساده بسازند و از دستورالعمل‌ها و راهنمایی‌های ساده پیروی کنند.

در زیر به برخی نکات که شما باید به عنوان والدین برای کمک به کودک نوپای خود در طول این دوره انجام دهید اشاره می‌شود:

  • برای کودک نوپای خود به صورت روزانه کتاب بخوانید.
  • از کودک خود بخواهید تا اشیایی را برای شما پیدا کند یا اعضای بدن و اشیا را نام ببرد.
  • با کودک خود بازی‌هایی مانند پازل‌های ساده یا دسته‌بندی اشکال را انجام دهید.
  • کودک خود را ترغیب کنید تا کندوکاو کند و چیزهای جدید را امتحان کند.
  • با صحبت کردن و اضافه کردن به دامنه لغات کودک به وی کمک کنید تا از لحاظ زبانی تکامل پیدا کند. برای مثال، اگر کودک شما می‌گوید "بابا" شما پاسخ دهید" بله، حق با توئه- اون یک بطریه".
  • به کودک اجازه دهید تا خود غذا بخورد و لباس بپوشد و به این ترتیب حس استقلال وی را رشد دهید.
  • بیش از تنبیه به دلیل رفتارهای نادرست، کودک خود را به خاطر رفتارهای خوب تشویق کنید. همیشه به کودک خود بگویید یا نشان دهید که در عوض چه کار باید انجام دهد.
  • حس کنجکاوی و توانایی تشخیص اشیای رایج را با بردن کودک به سفر کوتاه تفریحی به پارک یا سوار اتوبوس شدن تقویت کنید.

از آنجا که کودک شما بیشتر به اطراف حرکت می‌کند ممکن است بیشتر در معرض آسیب قرار بگیرد. موقعیت‌های خطرناک به سرعت اتفاق می‌افتند بنابراین مراقب فرزند خود باشید. در اینجا به چند نکته که به شما کمک می‌کند تا کودک نوپای خود را از خطر دور نگه دارید اشاره می‌شود.

  • کودک نوپای خود را نزدیک یا اطراف آب(برای مثال، وان‌های حمام، استخر، حوضچه، دریاچه، گرداب یا اقیانوس ) تنها نگذارید. در اطراف استخرها نرده محافظ نصب کنید. غرق‌شدگی علت اصلی آسیب و مرگ در این گروه سنی است.
  • با نصب یک در کوچک یا نرده پله‌ها را مسدود کنید. درهایی که به مکان‌های خطرناک مانند زیرزمین و گاراژ باز می‌شوند را قفل کنید.
  • روی همه پریزهای برقی که استفاده نمی‌شوند محافظ قرار دهید.
  • همه وسایل آشپزخانه، اتوها و هیترها را دور از دسترس کودک قرار دهید. دسته قوری و کتری را به سمت پشت اجاق بگذارید.
  • وسایل تیز و برنده مانند قیچی، چاقو و مداد را در جای مطمئنی قرار دهید.
  • داروها، تمیزکننده‌های خانگی و سموم را در محل مطمئنی نگهداری کنید.
  • کودک نوپای خود را در وسایل نقلیه از قبیل ماشین، کامیون و ون حتی برای لحظه‌ای کوتاه تنها نگذارید.
  • هر نوع اسلحه را دور از دسترس کودک و در محل مطمئنی قرار دهید.
  • کودک را تا حد امکان و تا زمانی که آنقدر بزرگ شود که  برای نشستن رو به جلو از دید سازندگان صندلی ماشین محدودیتی از  قبیل وزن و قد نداشته باشد به صورت رو به عقب در صندلی پشتی ماشین بنشانید. این بهترین راه برای حفظ او از خطرات احتمالی است.

  • به جای نوشیدنی‌های شیرین به کودک آب و شیر ساده بدهید. پس از سال اول، زمانی که کودک بیشتر می‌خورد و به خوردن غذاهای سفت مختلف رو آورده است هنوز هم شیر مادر یک مکمل عالی برای تغذیه او است.
  • کودک نوپای شما ممکن است بسیار در غذا خوردن دمدمی مزاج باشد. از آنجا که کودکان نوپا خیلی سریع رشد نمی‌کنند نیاز به غذای کمتری دارند. بهتر است سر قضیه مقدار غذایی که باید بخورد با وی نجنگید. مجموعه‌ای از غذاهای سالم را در اختیار او قرار دهید و اجازه دهید آنچه را که می‌خواهد انتخاب کند. غذاهای جدید را امتحان کنید و به کودک فرصت دهید تا یاد بگیرد آنها را دوست اشته باشد.
  • زمان تماشای تلویزیون را محدود کنید. برای کودکان زیر دو سال بهتر است که هیچ صفحه نمایشی را تماشا نکنند.
  • کودک نوپای شما ممکن است به نظر برسد که مدام در حال حرکت است-دویدن، لگد زدن، بالا رفتن یا پریدن. اجازه دهید فعال باشد- چرا که در این مرحله هماهنگی‌های جسمی و عصبی وی در حال شکل‌گیری است و او در حال قوی شدن است.

کودکان نوپا(۳-۲ ساله)


کودکان نوپا(3-2 ساله)

مهارت‌هایی مانند ترتیب انجام کارها، بازی‌های تخیلی و شوت کردن زیر توپ نقاط عطف رشد در این سن نامیده می‌شوند. نقاط عطف رشد کارهایی هستند که یک کودک تا رسیدن به سن مشخصی می‌تواند انجام دهد. کودکان در گذر از نقاط عطف طرز بازی کردن، یاد گرفتن، صحبت کردن، رفتار کردن و حرکت کردن(مانند پریدن، دویدن یا حفظ تعادل) را می‌آموزند.  به دلیل تمایل کودک به استقلال، این مرحله اغلب "دوهای وحشتناک" نامیده می‌شود. این مرحله می‌تواند یک زمان هیجان‌انگیز برای والدین و کودکان نوپا باشد. این کودکان تغییرات بزرگی را در فکر کردن، یاد گرفتن، اجتماعی شدن و عواطف تجربه می‌کنند. این تغییرات به آنها کمک می‌کند تا دنیای جدید خود را کندوکاو و احساس کنند. در طول این مرحله، کودک قادر است راهنمایی‌های دو یا سه مرحله‌ای را دنبال کند، اشیا را بر اساس رنگ و شکل مرتب کند، کارهای بزرگترها و همبازی‌ها را تقلید کند و طیف وسیعی از عواطف را ابراز کند.

  • در زیر به نکاتی اشاره خواهد شد که شما به عنوان والدین باید در طول این دوره برای کمک به کودک نوپای خود انجام دهید:
  • زمانی را برای خواندن کتاب برای کودک خود اختصاص دهید.
  • کودک خود را ترغیب کنید تا در بازی وانمودی شرکت کند.
  • با کودک خود بازی رژه رفتن را انجام دهید.
  • به کودک کمک کنید تا اشیای اطراف را با بردن آنها در یک جاده یا واگن قطار مورد کند و کاو و بررسی قرار دهد.
  • کودک را ترغیب کنید تا سن و جنسیت خود را به شما بگوید.
  • به کودک شعرهای ساده یا لالایی‌های کودکانه یاد بدهید.

به کودک توجه کنید و زمانی که از دستورالعمل‌ها پیروی می‌کند و یا اینکه رفتار مثبتی از خود نشان می‌دهد او را تحسین کنید و زمانی که رفتار پرخاشگرانه‌ای مانند کج‌خلقی از خود نشان می‌دهد به او کم‌محلی و بی‌اعتنایی کنید. به کودک یاد دهید که زمانی که ناراحت است چطور احساسات خود را به شکل قابل‌قبولی بروز دهد.

از آنجا که کودک شما بیشتر به اطراف حرکت می‌کند ممکن است بیشتر در معرض آسیب قرار بگیرد. موقعیت‌های خطرناک به سرعت اتفاق می‌افتند بنابراین مراقب فرزند خود باشید. در اینجا به چند نکته که به شما کمک می‌کند تا کودک نوپای خود را از خطر دور نگه دارید اشاره می‌شود.

  • کودک نوپای خود را نزدیک یا اطراف آب(برای مثال، وان‌های حمام، استخر، حوضچه، دریاچه، گرداب یا اقیانوس ) تنها نگذارید. در اطراف استخرها نرده محافظ نصب کنید. غرق‌شدگی علت اصلی آسیب و مرگ در این گروه سنی است.
  • برای پیشگیری از خفگی کودک او را تشویق کنید تا در زمان غذا خوردن بنشیند و غذای خود را کامل بجود.
  • اسباب‌بازی‌ها را اغلب چک کنید تا مطمئن شوید نشکسته باشند یا بخش‌هایی از آنها شل نشده باشد.
  • به کودک یاد دهید که مداد یا مداد شمعی را در زمان نقاشی کردن در دهان خود نگذارد.
  • وقتی کودک را روی پای خود نشانده‌اید نوشیدنی داغ دست خود نگه‌ندارید. حرکت ناگهانیی ممکن است باعث ریختن نوشیدنی و سوختن کودک شود.
  • اطمینان حاصل کنید که کودک در صندلی رو به عقب نشانده شده و تمام نکات ایمنی از قبیل بستن کمربند رعایت شده است.

  • با پرستار کودک خود صحبت کنید و از وی بخواهید غذاها و نوشیدنی‌های سالم‌تری را در اختیار او قرار دهد و در ضمن مدت زمان تماشای هر صفحه نمایشی از قبیل تلویزیون را محدود کند.
  • ممکن است کودک شما در یک روز غذایی را دوست داشته باشد و در روز دیگر غذای دیگری را. این یک رفتار کاملا طبیعی است و بهتر است مسئله را جدی نگیرید. با دادن لقمه‌های کوچک به کودک او را ترغیب کنید تا غذاهای جدید را امتحان کند.
  • دستگاه تلویزیون را در اتاق خواب کودک قرار ندهید. مدت زمان تماشای صفحات نمایش از قبیل بازی‌های الکترونیکی و ویدئویی نباید بیش از یک تا دو ساعت در روز باشد.
  • در حد امکان کودک را ترغیب کنید تا در فضای آزاد بازی کند. این کار به کودک کمک می‌کند تا فعال و قوی باقی بماند و مهارت‌های حرکتی خود را بهبود دهد.

پیش دبستانی(۵-۳ ساله)


پیش دبستانی(5-3 ساله)

مهارت‌هایی چون نامیدن رنگ‌ها، نشان دادن محبت و علاقه و لی‌لی کردن نقاط عطف تکاملی نامیده می‌شوند. نقاط عطف تکاملی کارهایی هستند که بیشتر کودکان تا رسیدن به سن خاصی می‌توانند انجام دهند. . کودکان در گذر از نقاط عطف طرز بازی کردن، یاد گرفتن، صحبت کردن، رفتار کردن و حرکت کردن(مانند پریدن، دویدن یا حفظ تعادل) را می‌آموزند. همچنانکه کودکان وارد دوران اوایل کودکی می‌شوند دنیایشان شروع به بزرگ شدن می‌کند. این کودکان مستقل‌تر می‌شوند و دقت بیشتری روی کودکان و بزرگسالان بیرون از خانواده دارند. آنها می‌خواهند کندوکاو کنند و درباره چیزهای اطراف خود بیشتر می‌پرسند. ارتباط آنها با خانواده و اطرافیان به آنها کمک می‌کند تا شخصیت خود را شکل داده و یاد بگیرند چطور خود فکر و حرکت کنند. در طول این مرحله، کودک قادر است سه چرخه براند، از قیچی‌های ایمن استفاده کند، تفاوت دختر و پسر را متوجه می‌شود ، در پوشیدن و درآوردن لباس‌هایش همکاری می‌کند، با سایر کودکان بازی می‌کند، بخشی از یک داستان را به خاطر می‌آورد و می‌تواند یک آهنگ را بخواند.

  • در زیر به چند نکته که به شما کمک می‌کند تا به کودک خود در سنین پیش از دبستان کمک کنید اشاره می‌شود.
  • به خواندن برای کودک خود ادامه دهید. با بردن او به کتابفروشی یا کتابخانه علاقه او را به کتاب خواندن پرورش دهید.
  • اجازه دهید تا کودک در انجام امور ساده روزمره خانه مشارکت داشته باشد.
  • کودک را ترغیب کنید تا با سایر کودکان بازی کند. این کار به او کمک می‌کند تا ارزش دوستی و به اشتراک گذاشتن را بداند.
  • در مسائل تربیتی کودک صریح و قاطع باشید. رفتاری را که از وی انتظار دارید برای وی شرح دهید و در عمل نیز نشان دهید. هر زمانی که به او نه می‌گویید به او بگویید که در عوض باید چه کاری انجام دهد.
  • با استفاده از جملات کامل و کلمات بالغانه در صحبت کردن با کودک به او کمک کنید تا مهارت‌های زبانی خوب را در خود پرورش دهد. به او کمک کنید تا کلمات و عبارات صحیح استفاده کند.
  • زمانی که کودک غمگین است به او یاد دهید که چطور مرحله مرحله مشکلات خود را حل کند.
  • به کودک تعداد محدودی حق انتخاب ساده بدهید(برای مثال، تصمیم بگیرد چه بپوشد، کی بازی کند و به عنوان میان وعده چه بخورد)

همچنانکه کودک مستقل‌تر می‌شود و زمان بیشتری را در دنیای بیرون می‌گذراند بسیار اهمیت دارد که شما و فرزندتان از راه‌هایی که کمک می‌کند تا فرزند شما از خطر حفظ شود مطلع باشید. در این جا به چند نکته برای محافظت از کودکتان اشاره می‌شود:

  • به کودک خود بگویید که چرا اهمیت دارد که از ترافیک دور باشد. به او بگویید که در خیابان بازی نکند و یا به دنبال توپ وسط خیابان ندود.
  • زمانی که کودک در حال سه چرخه‌سواری است مراقب باشید. او را در پیاده‌رو و دور از خیابان نگه دارید و مطمئن شوید که از کلاه ایمنی استفاده می‌کند.
  • دستگاه‌های زمین بازی در بیرون از خانه را چک کنید. مطمئن باشید که در آنها هیچ لبه تیزی یا بخش شل شده‌ای وجود ندارد.
  • همواره مراقب کودک خود باشید به ویژه زمانی که بیرون از خانه بازی می‌کند.
  • به کودک خود شناکردن را یاد دهید اما همیشه و در همه حال زمانی که او در یا اطراف هر نوع آبی(مانند استخر مخصوص کودکان) است مراقب وی باشید.
  • به او یاد دهید که در میان غریبه‌ها چطور از خودش مراقبت کند.
  • تا زمانی که کودک بر اساس دستورالعمل سازنده به قد و وزن مناسب برای نشستن روی صندلی ماشین نرسیده کودک را با کمربند ایمنی روی روی صندلی رو به جلو بنشانید. زمانی که کودک به اندازه کافی رشد کرد زمان آن رسیده کودک روی صندلی حامی بنشیند اما هنوز هم کودک باید در صندلی پشتی وسیله نقلیه باشد.

هر زمانی که امکانپذیر بود با کودک خود غذا بخورید. اجازه بدهید کودک ببیند که شما از خوردن میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل در وعده‌های غذایی و میان‌وعده‌ها لذت می‌برید. بهتر است کودک مقادیر کمی غذا یا نوشیدنی حاوی شکر، روغن جامد و نمک مصرف کند.

  • زمان تماشای هر نوع صفحه نمایش را در خانه، مدرسه یا مهد به یک تا دو ساعت در روز محدود کنید.
  • برای کودک خود اسباب بازی متناسب با سن وی مانند توپ، چوگان پلاستیکی تهیه کنید اما به او اجازه دهید خود انتخاب کند که چه بازی انجام دهد. این کار باعث می‌شود حرکت و فعال بودن برای فرزند شما سرگرم‌کننده‌تر باشد.

"کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است."