علت بیماری سیاه سرفه در کودکان وعلائم و راههای درمان آن

سیاه سرفه یک بیماری تنفسی بسیار عفونی است که توسط باکتری بوردتلا پرتوزیسBordetella) (pertussis ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند بر تمام گروه‌های سنی تأثیر بگذارد اما اغلب در کودکان اتفاق می‌افتد. علائم معمولا در نوجوانان و بزرگسالان خفیف است، اما در سیاه سرفه در کودکان کمتر از یک سال این علائم می‌تواند به طور ویژه‌ای شدید باشد.

سیاه سرفه‌، همچنین تحت عنوان pertussis و یا سرفه ۱۰۰ روزه نیز شناخته شده است، به طور معمول این بیماری از طریق سرفه و عطسه منتشر می‌شود. اگر بیماری شدید باشد، ممکن است بستری شدن بیمار در بیمارستان ضروری باشد. در موارد نادر، این وضعیت می‌تواند مرگبار باشد.

سرفه شدید در کودکان علاوه بر اینکه باعث ایجاد حالت تهوع و استفراغ می‌شود، احتمال ابتلای کودک به سایر عفونت‌های تنفسی مثل پنومونی (ذات الریه) و برونشیت را نیز افزایش می‌دهد. توجه به علائم و نشانه‌های بیماری سیاه سرفه در کودکان ، توسط والدین و مراجعه به موقع آنها به پزشک علاوه بر اینکه دوره‌ی درمان را کوتاه‌تر می‌کند باعث می‌شود درمان اثربخش‌تر نیز باشد.

متخصصین ما در کلینیک تخصصی اطفال امید پس از بررسی کودک بهترین روش درمان را برای بیماری سیاه سرفه کودک ارائه خواهند داد. در صورت نیاز به کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت با شماره های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس بگیرید.

علائم

علامت مشخصه سیاه سرفه به طور معمول سرفه شدید و به دنبال آن تنگی نفس است به طوری که به نظر می‌رسد بیمار هنگام دم گرفتن صدایی شبیه هووپ می‌دهد. با این حال، در بعضی موارد این صدای متمایز آشکار نیست و علائم ممکن است مشابه سرفه و سرماخوردگی‎های دیگر باشد.

سیاه سرفه بر دستگاه تنفسی فوقانی تاثیر می‌گذارد و موجب می‌شود که پوشش معابر هوایی، عفونی و آسیب دیده شوند. این حالت منجر به تولید بیش از حد مخاطی می‌شود که به نوبه خود دستگاه تنفسی را تحریک می‌کند و باعث می شود که سرفه‌های بلند و شدید، مشخصه‌ای از این بیماری باشد.

علائم سیاه سرفه در کودکان معمولا از چرخه‎ای پیروی می‌کند که چند هفته طول می‌کشد. سه مرحله متمایز در روند این بیماری وجود دارد:

مرحله ابتدایی (Catarrhal stage)

مرحله اول ۱-۲ هفته طول می‌کشد:

  • از دست دادن اشتها
  • تب خفیف
  • اشک داشتن چشم، آبریزش بینی و چشم
  • خستگی
  • عطسه کردن
  • سرفه‌های تحریکی (به ویژه در شب).

علائم تجربه شده در این مرحله اغلب شبیه به برونشیت خفیف یا سرماخوردگی معمولی است.

مرحله دوم (مرحله پارکسیسمال)

مرحله دوم معمولا ۱-۶ هفته طول می‌کشد، اما می‌تواند تا ۱۰ هفته ادامه یابد:

  • حمله‌های سرفه‌ای شدید
  • صدای بلند "هووپ" هنگام دم گرفتن پس از یک حمله سرفه‌ا‌ی (صدای بلند "هووپ" ممکن است در نوزادان کم سن رخ ندهد)
  • استفراغ یا تغییر رنگ چهره به رنگ آبی به علت سرفه شدید یا مسدود کنندگی مخاط.

اسپاسم سرفه مشخصه این مرحله ممکن است توسط چیزهایی مانند گریه، غذا خوردن، بیش فعالی یا دود سیگار ایجاد شود. در این مرحله ممکن است مهم باشد که از قرار گرفتن بیمار در معرض این عوامل احتمالی جلوگیری شود تا شدت اسپاسم سرفه کاهش یابد.

مرحله سوم (مرحله بهبودی)

مرحله سوم ممکن است ماه‌ها ادامه یابد

  • در طی این مرحله علائم فروکش می‌کنند، هرچند عفونت‌های تنفسی بعد از آن، حتی چند ماه پس از ابتلا به عفونت اولیه سیاه سرفه، ممکن است باعث عود اسپاسم سرفه شود.

دوره انتقال و انکوباسیون

باکتری‌های سیاه سرفه از طریق قطرات موجود در هوا و یا تماس مستقیم با گلوی آلوده یا تخلیه بینی، از یک به فرد دیگر منتقل می‌شوند. سرفه و عطسه رایج‌ترین روش‌های انتقال هستند. هنگامی که عفونت باکتری سیاه سرفه رخ داده است، زمانی که علائم ظاهر می‌شود (دوره انکوباسیون) معمولا بین پنج تا ۱۰ روز است، هرچند ممکن است تا ۲۱ روز نیز طول بکشد.

دوره سرایت بیماری از هفت روز پس از عفونت به باکتری سیاه سرفه، تا بیش از یک ماه پس از ظهور اسپاسم سرفه ادامه می‌یابد، و بیشترین میزان سرایت مربوط به مرحله ابتدایی (مرحله کاتاراگال) است.

در صورتی که یک مورد سیاه سرفه مسری در محیط وجود داشته باشد، توصیه می‌شود کودکان (به ویژه کودکانی که واکسینه نشده‌اند) را تا اتمام زمان سرایت دور از منبع عفونت نگهداری کنند. به همین ترتیب، کودکان مبتلا به سیاه سرفه باید تا بر طرف شدن عفونت به مدرسه، محل‌های نگهداری و مکان‌های عمومی فرستاده نشوند.

تشخیص

تشخیص سیاه سرفه شامل ارزیابی طبیعت و سابقه علائم است. به علت شباهت این بیماری به سرماخوردگی یا برونشیت، ممکن است تشخیص این بیماری در مراحل اولیه دشوار باشد. از آنجا که باکتری‌های سیاه سرفه‌ در ترشحات تنفسی تشخیص داده می‌شوند، ممکن است جهت تأیید تشخیص سواب‌های گلو و بینی استفاده شوند. ممکن است تصویربرداری اشعه ایکس از سینه و آزمایش خون نیز انجام شوند.

از آنجا که سیاه سرفه یک بیماری قابل گزارش است، پزشکی که این بیماری را تشخیص داده است، باید این مورد را به یک سرپرست بهداشت پزشکی گزارش کند.

درمان

داروها

آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان سیاه سرفه کودکان استفاده می‌شوند. این داروها در کاهش شدت سیاه سرفه در مراحل اولیه بیماری بیشترین تاثیر را دارند. پس از آنکه بیماری کاملا تشخیص داده شد، ممکن است درمان آنتی‌بیوتیکی برای کاهش احتمال انتشار باکتری توصیه شود اما ممکن است علائم بیماری را کاهش ندهد.

آنتی‌ بیوتیک‌ها ممکن است برای درمان هرگونه عفونت ثانویه‌ای که ممکن است ایجاد شده باشد، نیز تجویز شوند. درمان پیشگیرانه آنتی بیوتیکی نیز ممکن است برای سایر اعضای خانواده توصیه شود تا از گسترش بیماری در جامعه جلوگیری شود.

درمان‌های دیگر

راههای درمان سیاه سرفه در کودکان ، درمان‌های حمایتی هستند و شامل ایجاد شرایط راحتی کودک می‌شوند. این روش‌ها باید دربرگیرنده موارد زیر باشند:

  • استراحت در تخت خواب
  • وعده غذایی کم و مکرر
  • حفظ مصرف مایعات.
  • استفاده از دستگاه‌های مرطوب کننده هوا برای گرم کردن و مرطوب نگه داشتن هوا ممکن است در تسکین راه‌های تنفسی و کاهش اسپاسم سرفه مفید باشد. نشستن با کودک در حمام بخار نیز می‌تواند سودمند باشد.

در موارد شدید سیاه سرفه، ممکن است بستری شدن فرد مبتلا در بیمارستان ضروری باشد. این درمان بیشتر در مورد شیرخواران زیر شش ماه مورد نیاز است، به طوری که حدود ۷۵٪ از افراد مبتلا در این گروه سنی، نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند. درمان در بیمارستان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • کنترل اکسیژن
  • ساکشن ترشحات و مخاط
  • کنترل مایعات از طریق وصل کردن سرم به دست یا بازو، برای جلوگیری از کم آب شدن بدن بیمار
  • نظارت بر نشانه‌های عوارض
  • جداسازی بیمار از کودکان دیگر برای جلوگیری از گسترش بیماری.

عوارض

عوارض ناشی از سیاه سرفه عبارتند از:

  • کمبود آب (Dehydration)
  • پنومونی
  • بروکیتکتازی
  • عفونت گوش میانی
  • توقف موقت تنفس (آپنه)
  • فتق (معمولا در کشاله ران) ناشی از سرفه بیش از حد
  • انسفالوپاتی (اختلال در عملکرد مغز) از جمله اختلالاتی چون: تورم، آسیب، تشنج.

پیشگیری

واکسیناسیون برای جلوگیری از گسترش بیماری، ضروری است. واکسن سیاه سرفه به عنوان بخشی از برنامه ملی ایمن سازی، به صورت رایکان به کودکان داده می‌شود. واکسن سیاه سرفه (در ترکیب با واکسن‌های ضد بیماری دیگر) در شش هفته، سه ماه و پنج ماه ارائه می‌شود. واکسن‌های مورد استفاده عبارتند از: INFANRIX-hexa، INFANRIX-IPV و Boostrix. کودکان تا زمانی که تمام این سه دوز را دریافت نکرده باشند، به طور کامل در مقابل سیاه سرفه محافظت نمی‌شوند. برای حفاظت از کاهش واکسن با گذشت، در ۴ و ۱۱ سالگی کودک نیز مجددا دوزهای تقویت کننده به کودکان داده می‌شود.