درمان پریکاردیت یا التهاب غشای قلب در کودکان با دارو و جراحی

پریکاردیت عارضه‌­ای است که در آن غشا یا کیسه­‌ی اطراف قلب ملتهب می­‌شود. به این کیسه پریکاردیوم گفته می‌­شود. پریکاردیوم باعث نگهداشته شدن قلب در جای خود و عملکرد صحیح آن می‌­شود. این کیسه از دو لایه‌­ی نازک بافتی ساخته شده که قلب را احاطه کرده است. در بین این دو لایه مقدار اندکی مایع وجود دارد. این مایع از ساییدن و ایجاد اصطکاک در بین دو لایه جلوگیری می­‌کند.

در پریکاردیت، لایه‌­های بافت ملتهب شده و  با قلب اصطکاک پیدا می­‌کنند. این اصطکاک باعث درد در سینه می‌­شود که یکی از رایج­ترین علائم پریکاردیت نیز محسوب می­‌شود.

درد ناشی از پریکاردیت همانند درد ناشی از حمله­ی قلبی است. در صورتی­که فرزند شما احساس درد در ناحیه سینه می­‌کند بایستی بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید چراکه ممکن است فرزند شما دچار حمله­ی قلبی شده باشد.

پریکاردیت عبارتست از التهاب پریکاردیوم یا کیسه­ی نازک (غشا) اطراف قلب. مقدار اندکی مایع بین لایه­‌های بیرونی و درونی پریکاردیوم وجود دارد. زمانی­که پریکاردیوم ملتهب شود مقدار مایع بین دو لایه­ی آن افزایش یافته و به قلب فشار وارد می­‌کند و متعاقبا باعث  ایجاد اختلال در عملکرد آن می­‌شود.

برای دریافت مشاوره و درمان تحت نظر پزشک متخصص اطفال در کلینیک تخصصی کودکان امید پزشک متخصص اطفال می‌توانید با شماره تلفن‌های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱  تماس حاصل فرمایید.

چه عواملی باعث پریکاردیت می­‌شود؟


در بسیاری از موارد (هم حاد و هم مزمن) دلیل پریکاردیت نامعلوم است. عفونت­‌های ویروسی شایع­ترین علت پریکاردیت هستند هرچند ممکن است هیچگاه ویروسی یافت نشود. در اغلب مواقع، پریکاردیت بعد از عفونت تنفسی رخ می­‌دهد. همچنین عفونت­­‌های میکروبی، قارچی و سایر عفونت­‌ها نیز می‌­توانند از جمله علل پریکاردیت باشند.

اینطور برداشت می­شود که بسیاری از موارد پریکادریت مزمن یا عودکننده ناشی از اختلالات سیستم خود_ ایمنی هستند. نمونه­­هایی از این نوع اختلالات عبارتند از:سل پوستی یا لوپوس، اسکلرودرمی و آرتریت روماتیسمی.

در اختلالات سیستم خود_ایمنی، سیستم ایمنی بدن پادتن‌­هایی (پروتئین) تولید ‌می‌­کند که به اشتباه به بافت­ها و سلول­های بدن حمله ­می­کنند.

از دیگر علل پریکاردیت می­‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • حمله قلبی یا جراحی قلبی
  • نارسانایی کلیوی، ایدز، سرطان، سل و سایر مشکلات مربوط به سلامتی
  • زخم ناشی از سوانح یا پرتو درمانی
  • مصرف داروهای خاصی همچون فنیتوئین (داروی ضد صرع)، وارفاین و هپارین (داروهای رقیق کننده­ی خون) و پروکینامید (دارویی برای مداوای تپش نامنظم قلب )

چه کسانی در خطر ابتلا به پریکاردیت یا غشای قلب هستند؟


پریکاردیت در همه­ی سنین اتفاق می‌­افتد. حتی ممکن است افرادی که به پریکاردیت حاد مبتلا بوده و تحت درمان هستند نیز دوباره دچار آن شوند. التهاب غشای قلب ممکن است در بین ۱۵ تا ۳۰ درصد افرادی که به آن مبتلا هستند دوباره رخ دهد. تعداد اندکی از افراد به پریکاردیت مزمن مبتلا می­‌شوند.

علائم و نشانه‌های پریکاردیت چیست؟


شایع­ترین نشانه­ی پریکاردیت حاد، درد شدید و تیرکشیدن در ناحیه قفسه سینه است.  معمولا این درد خیلی سریع می­­‌آید و در اکثر اوقات در قسمت میانی یا سمت چپ قفسه سینه یا بالا و جلوی سینه احساس می­‌شود. همچنین احتمال دارد که درد ناشی از غشای قلب در یک و یا هر دو شانه نیز حس شود.

درد ناشی از پریکادریت زمانی­که می‌­نشینید و یا به سمت جلو لم می­‌دهید تسکین ­می­‌یابد. البته دراز کشیدن و یا نفس عمیق این درد را شدیدتر می­کند. برخی از افراد این درد را بصورت درد شدید یا فشار در قفسه سینه حس می‌­کنند.

شاید درد در ناحیه­ی قفسه سینه مانند درد ناشی از حمله قلبی باشد بنابراین در صورتی که فرزند شما احساس درد در قفسه سینه کرد بایستی بلافاصله با اورژانس تماس گرفت.

تب یکی دیگر از علائم شایع مربوط به پریکاردیت حاد است. از دیگر علائم این بیماری می­‌توان به ضعف، تپش قلب، تنگی نفس و سرفه اشاره کرد. منظور از تپش قلب حالتی است که در آن فرد احساس می­‌کند قلب وی یک ضربان را جا می­‌اندازد و یا به هنگام تپیدن لرزش شدیدی دارد و یا محکم و سریع می‌­تپد. پریکاردیت مزمن غالبا موجب خستگی، سرفه و  تنگی نفس می­‌شود. عموما در این نوع پریکاردیت خبری از درد در قفسه سینه نیست. پریکاردیت مزمن و شدید می‌­تواند باعث تورم در شکم و پاها و کاهش شدید فشار خون شود.

عوارض ناشی از پریکاردیت


دو مورد از عوارض جدی پریکاردیت عبارتست از تامپوناد قلبی و پریکاردیت مزمن و فشارآور .

تامپوناد قلبی زمانی­اتفاق می‌­افتد که مایع زیادی در داخل پریکاردیوم  یا همان کیسه­ی اطراف قلب جمع شده باشد. این مایع اضافی به قلب فشار وارد می­‌کند و از پرشدن کامل قلب از خون جلوگیری می­‌کند. در نتیجه مقدار خون کمتری از قلب خارج می‌­شود و باعث افت شدید فشار خون می­گردد. اگر تامپوناد قلبی درمان نشود می­‌تواند کشنده باشد.

پریکاردیت مزمن و فشارآور یک بیماری نادر است که در طول زمان به وجود می‌­آید. این بیماری موجب تشکیل بافت­‌های شبیه به جای زخم در تمام پریکاردیوم می‌­شود. در این حالت کیسه سفت شده و نمی‌­تواند به طور درست حرکت کند. در این صورت بافت­‌های شبیه به جای زخم به قلب فشار آورده و مانع کارکردن صحیح آن می‌­شوند.

چگونه می‌­توان پریکاردیت را تشخیص داد؟


پزشک پریکاردیت را بر اساس سابقه پزشکی فرزندتان، بررسی وضعیت جسمانی وی و نتایج حاصل از آزمایشات تشخیص می­‌دهد.

متخصصین مربوط به پریکاردیت

 پزشکان عمومی مانند پزشک خانواده، پزشک داخلی یا پزشک اطفال عموما پریکاردیت را تشخیص داده و تحت مداوا  قرار می‌­دهند. البته می­‌توانید به سایر پزشکان از جمله متخصص قلب کودکان و متخصص بیماری­­‌های عفونی نیز مراجعه کنید.

متخصص قلب کودکان، کودکانی را معالجه می­‌کند دارای مشکلات قلبی باشند. همچنین متخصص بیماری­­‌های عفونی افرادی را تحت مداوا قرار می‌­دهد که عفونت داشته باشند.

سابقه‌ی بیماری

شاید پزشک از کودک شما موارد زیر را بپرسد:

  • آیا اخیرا دچار عفونت تنفسی یا بیماری­‌هایی همچون آنفولانزا شده است؟
  • آیا به تازگی دچار حمله­ی قلبی یا زخم در قسمت قفسه سینه شده است؟
  • آیا مشکلی از لحاظ سلامتی دارد؟

همچنین پزشک شاید در مورد علائم فرزندتان سوال­‌هایی بپرسد. اگر فرزند شما دارای درد در ناحیه قفسه سینه باشد، پزشک از وی می­‌خواهد که احساس خود را در مورد دردش بیان کند و آن را توضیح دهد و اینکه دقیقا کدام قسمت بدنش درد می­‌کند و یا آیا به هنگام دراز کشیدن، تنفس و سرفه شدت درد بیشتر می‌­شود یا نه.

معاینه جسمانی

هنگامی که پریکاردیوم یا همان کیسه اطراف قلب ملتهب شود، مقدار مایع بین دو لایه افزایش پیدا می‌­کند. در این قسمت از معاینه، پزشک به دنبال علائمی از وجود مایع اضافی در قفسه سینه می گردد.

یکی از شایع­ترین نشانه­‌های پریکاردیوم، اصطکاک است. در این حالت پریکاردیوم با لایه­ی بیرونی قلب اصطکاک پیدا کرده و صدا می‌­دهد. لذا پزشک گوشی طبی را روی قفسه سینه کودک گذاشته و منتظر شنیدن صدای اصطکاک است.

ممکن است که پزشک صداهای دیگری از قفسه سینه بشنود که می­‌تواند علامتی از مایع داخل پریکاردیوم یا شش­‌ها باشد که این دسته از مشکلات به مراتب جدی­تر از پریکاردیت هستند.

آزمایش تشخیص


امکان دارد که پزشک از شما بخواهد تا یک الی دو آزمایش بدهید تا بتواند وضعیت فرزند شما را و میزان شدت بیماری وی را تشخیص دهد. رایج­ترین آزمایش­‌های مربوط به این قسمت عبارتند از:

  • آزمایش ای کی جی یا الکتروکاردوگرام: این آزمایش ساده ضربان قلب را به وسیله ی فعالیت­‌های الکتریکی ثبت می‌­کند. این آزمایش می‌­تواند پریکاردیت را شناسایی کند.
  • عکسبرداری از قفسه سینه: عکسبرداری ساختارهای داخل قفسه سینه مانند قلب، شش­‌ها و رگ‌های خونی را در قالب عکس نشان می‌­دهد. این عکس‌­ها نشان ­می­‌دهند که آیا فرزند شما دچار گشادشدن قلب شده است یا نه زیرا گشاد شدن قلب یکی از نشانه­‌های وجود مایع اضافی در پریکاردیوم است.
  • اکوکاردوگرافی: این آزمایش بدون درد است و در آن به کمک امواج صوتی تصویری از عکس‌های از قلب گرفته می­‌شود. این عکس­‌ها اندازه و شکل قلب و میزان کارآمدی آن را نشان می­‌دهند. این آزمایش می­‌تواند معلوم کند که آیا مایع در پریکاردیوم انباشته شده است یا نه.
  • ام آر آی: در این آزمایش از امواج مغناطیسی و رادیویی قوی برای تهیه عکس­‌هایی با جزئیات از اندام­‌ها و بافت­‌های بدن استفاده می‌­شود. این آزمایش می‌­تواند تغییرات داخل پریکاردیوم را نشان دهد.

همچنین ممکن است پزشک به شما پیشنهاد کند که آزمایش خون نیز بدهید. این آزمایش‌­ها به پزشک در تشخیص کمک کند و از اینکه فرزند شما دچار حمله قلبی شده و پریکاردیوم فرزندتان چه میزان ملتهب شده است اطلاع دقیقی پیدا کند.

التهاب غشای قلب در کودکان (پریکاردیت) چگونه درمان می‌­شود؟


اکثر موارد بیماری التهاب غشای قلب در کودکان بصورت خفیف و متوسط است و بخودی خود و یا با استراحت و درمان‌­های ساده برطرف می­‌شود. از طرفی دیگر، در موارد شدید لازم است فرد که حتما تحت روش‌­های درمانی جدی برای جلوگیری از عوارض آن قرار بگیرد. دراین گونه موارد می‌­توان از دارو و در موارد نادر از عمل جراحی استفاده کرد. اهداف درمان عبارتند از:

  • کاهش درد و التهاب
  • درمان علت اصلی بیماری، البته در صورتی که علت اصلی معلوم باشد
  • بررسی عوارض بیماری

بعنوان اول گام در درمان فرزندتان، ممکن است پزشک به شما توصیه کند که فرزندتان استراحت کند تا حال وی بهتر وتب او قطع شود. همچنین ممکن است پزشک به شما پیشنهاد کند که کودکتان می‌­تواند از داروهای ضد التهاب جهت کاهش درد و التهاب استفاده کند. آسپرین و ایبوپروفن نمونه‌هایی از این دسته داروها هستند. در صورتی­که کودک شما درد شدیدی دارد ممکن است به داروهای قوی­تری نیاز داشته باشد. اگر شدت درد همچنان ادامه داشته باشد، احتمالا پزشک دارویی بنام کلشیسن یا شاید هم پردنیزون (دارویی استروئیدی) تجویز کند. اگر بیماری پریکاردیت ناشی از عفونت باشد، پزشک آنتی بیوتیک یا سایر داروهای ضدعفونتی تجویز کند.

حتی شاید ممکن باشد که فرزند شما در طول درمان پریکاردیت در بیمارستان بستری شود تا پزشک بتواند عوارض آن را تحت نظر داشته باشد.

علائم پریکاردیت حاد می‌­تواند از چند روز تا سه هفته و  پریکاردیت مزمن ممکن است حتی تا ماه‌­ها ادامه پیدا کند.

ممکن است که لازم شود فرزند شما بدلیل عوارض پریکاردیت تحت درمان قرار بگیرد. دو مورد از عوارض شدید این بیماری شامل تامپوناد قلبی و پریکاردیت مزمن فشارآور است. تامپوناد قلبی را می­‌توان به کمک روشی بنام پریکاردیوسنتنز درمان کرد. در این روش یک سوزن یا لوله­ی نازک بنام کاتتر در داخل قفسه سینه گذاشته می­‌شود تا مایع اضافی داخل پریکاردیوم را خارج کند. استفاده از این روش، فشار روی قلب برداشته می­شود.

تنها راه حل پریکاردیت مزمن فشارآور، عمل جراحی و برداشتن پریکاردیوم است. این عمل جراحی را با نام پریکاردیکتور می­‌شناسند. درمان عوارض جانبی این بیماری نیازمند بستری شدن است.

غالبا نمی‌­توان از بروز پریکاردیت حاد جلوگیری کرد اما می­‌توان با انجام اقداماتی احتمال ابتلای دوباره به پریکاردیت حاد، عوارض ناشی از آن و یا پریکاردیت مزمن را کاهش داد. این اقدامات شامل درمان فوری، رعایت برنامه درمانی و مراقبت‌­های پزشکی مستمر (طبق توصیه‌­های پزشک) است.

در اکثر موارد، پریکاردیت خفیف است و بخودی خود برطرف می­‌شود اما در موارد شدید اگر این بیماری درمان نشود می‌­تواند منجر به پریکاردیت مزمن و دیگر مشکلات جدی شود که سلامت فرد را بطور جدی تحت تاثیر قرار می­‌دهد. حتی برخی از این مشکلات می­‌تواند زندگی فرد را تهدید کند.

گاهی­ اوقات هفته­‌ها یا ماه‌­ها لازم باشد تا فرد دوران نقاهت بعد از این بیماری را سپری کند. بهبودی کامل مستلزم استراحت و مراقبت­‌های مستمر است. رعایت این موارد نیز می­‌تواند خطر ابتلای مجدد به این بیماری را کاهش دهد.