درمان مسمومیت غذایی کودکان از طریق تامین آب و مواد معدنی با سرم

مسمومیت غذایی عبارتی غیرپزشکی است اما عموما به این معنا است که باکتری موجود در غذا باعث بیماری شما شده است.

گستره‌ای از ارگانیسم‌ها و سموم از قبیل کامپیلوباکتر، سالمونلا، شیگلا، اشریشیا کُلی ۰۱۵۷:H7، لیستریا و بتولیسم می‌توانند مسمومیت غذایی ایجاد کنند.

خوراکی‌های مشخصی دارای ریسک بالایی برای مسمومیت غذایی هستند. این خوراکی‌های پرریسک عبارتند از: محصولات لبنیاتی، غذاهای دریایی خام، تخم مرغ خام، گوشت‌های فرآوری شده، گوشت نیم پز و گوشت مرغ. این‌ها خوراک‌های اساسی هستند که اغلب اوقات مصرف می‌شود.

نشانه‌های مسمومیت غذایی متفاوت است اما عموما شامل تهوع، اسهال و درد شکمی است. تب نیز ممکن است رخ دهد. شدت علائم نیز مانند انواع آنها در افراد متفاوت است.

ممکن است با خوردن غذا یا نوشیدن آبی که به وسیله باکتری، ویروس یا انگل یا سمومی که آنها تولید کرده‌اند؛ دچار مسمومیت غذایی شوید. هرکسی ممکن است دچار این مسمومیت شود اما کودکان کمتر از ۵ سال در معرض خطر بیشتری قرار دارند؛ زیرا که سیستم ایمنی بدن آنها هنوز توانایی مقابله با این میکروب‌ها را ندارد. علاوه بر این، معده آنها اسید کافی برای هم تجزیه غذا و هم از بین بردن میکروب‌ها ندارد.

برای دریافت مشاوره و نوبت ویزیت در کلینیک تخصصی امید تحت نظر دکتر میتوانید با شماره های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس بگیرید.

چگونه می‌توان به کودک خود گفت که دچار مسمومیت غذایی شده است؟


مسمومیت غذایی که معمولا به وسیله خوردن غذا یا نوشیدن آب آلوده به یکی از چندین نمونه باکتری نامطبوع رخ می‌دهد، را به سختی می‌توان از یک ویروس معده که عموما ابتدا به دست انتقال و از آن به دهان وارد می‌شود، تشخیص داد. علائم یکسان هستند: درد شکم، حالت تهوع، استفراغ، اسهال و غالبا تب، لرز، درد و سردرد.

اگر کودک شما دچار مسمومیت غذایی شود، علائم آن احتمالا دو تا ۴۸ ساعت بعد از خوردن غذا ظاهر می‌شوند و معمولا تا یکی دو روز ادامه دارند. اما در برخی موارد حاد می‌توانند برای یک هفته یا بیشتر به طول انجامد.

چگونه می‌توانید نوع مسمومیت غذایی فرزندتان را تشخیص دهید؟


آزمایش خون، مدفوع و یا باقی مانده غذا برای شناسایی باکتری ممکن است مورد نیاز باشد، اما غالبا نیازی به شناسایی دقیق عامل مسمومیت نیست زیرا که درمان‌ها در یک راستا هستند. (در واقع، درمان ویروس معده نیز یکسان است.) البته استثنائاتی وجود دارد. اگر در مدفوع کودک شما خون مشاهده شود، پزشک آزمایشی ترتیب می‌دهد تا اطمینان حاصل شود که مسمومیت غذایی بر اثر باکتری‌های خطرناکی مانند اشریشیا کُلی ۰۱۵۷:H7، شیگلا یا سالمونلا نباشد.

شایع ترین مسمومیت‌های مرتبط با غذا به وسیله باکتری‌های کامپیلوباکتر، سالمونلا، اشریشیا کُلی ۰۱۵۷:H7 و گروهی از ویروس‌ها به نام نوروویروس‌ها ایجاد می‌شوند. یک مورد نادر ولی خطرناک در صورتی که درمان نشود بوتولیسم است. در اینجا به صورت مختصر به این باکتری‌ها می‌پردازیم:

 

کامپیلوباکتر رایج‌ترین میکروب شناسایی شده مرتبط با غذا است. این باکتری عموما از طریق مرغ خام یا نیم پز یا شیر غیر پاستوریزه انتقال پیدا می‌کند، اما کودک شما ممکن است از آب آلوده نیز آن را دریافت کند. معمولا از فردی به فرد دیگر سرایت نمی‌کند ولی این احتمال وجود دارد. (اگر فرزند شما دچار این مشکل شده و اسهال داشته باشد، اگر شما نظافت وی را انجام دهید، این احتمال وجود دارد که باکتری به شما انتقال پیدا کند.)

همچنین این احتمال وجود دارد که باکتری از مدفوع سگ یا گربه منتقل شود. کامپیلوباکتر به طور معمول قابل تشخیص نیست چون علامت مشخصی ندارد، اما علائم آن می‌تواند شامل حالت تهوع و استفراغ، اسهال (گاها خونی)، گرفتگی، درد معده و تب باشد. عموما دو تا پنج روز طول می‌کشد ولی می‌تواند تا ده روز نیز ادامه پیدا کند.

سالمونلا در گوشت قرمز و مرغ و تخم مرغ خام یا نیم پز، شیر و محصولات لبنی خام و غذاهای دریایی وجود دارد و ممکن است توسط تحویل دهندگان غذا پخش شود. خزندگان خانگی نظیر سوسمار، لاک پشت، مارمولک و مارها نیز می‌توانند حامل سالمونلا باشند. در اکثر موارد اگر کودک شما دچار سالمونلا شود، نشانه‌هایی از قبیل تب، اسهال و درد شکم خواهد داشت. همچنین ممکن است دانه‌های ریز صورتی رنگی روی پوست وی ظاهر گردد.

علائم عموما بین ۸ تا ۴۸ ساعت بعد از تماس با باکتری ظاهر می‌شوند و حدود یک تا دو روز باقی می‌مانند، البته ممکن است تا بیشتر از یک هفته مقاومت کنند و حتی خود باکتری تا ماه‌ها در بدن بماند. دو سوم بیماران سالمونلا در رده سنی زیر ۲۰ سال هستند. در فردی با سیستم ایمنی نامناسب، سالمونلا ممکن است وارد جریان خون شود و تهدید جانی به دنبال داشته باشد.

اشریشیا کُلی از طریق غذا یا آبی که به وسیله مقادیر میکروسکوپی مدفوع گاو آلوده شده است، انتقال پیدا می‌کند. (اگر فردی دچار اشریشیا کُلی باشد و پس از استفاده از سرویس بهداشتی، دست‌هایش را نشوید، می‌تواند این باکتری را به فرد دیگری انتقال دهد.) اشریشیا کُلی می‌تواند اسهال شدید، در برخی مواقع اسهال خونی و درد شکمی زجرآوری را بدون تب زیادی ایجاد کند.

شکل‌های مختلفی از اشریشیا کُلی وجود دارد. اشریشیا کُلی ۰۱۵۷:H7 یکی از شکل‌های ویژه آن است که می‌تواند بیماری شدید و طولانی‌تری را به فرد تحمیل کند. در نوزادان و خردسالان، اشریشیا کُلی۰۱۵۷:H7 می‌تواند تهدید جانی محسوب شود و غالبا نیاز به بستری برای بهبودی کامل است. علائم می‌توانند ۸ تا ۴۸ ساعت بعد از استفاده از خوراکی آلوده شروع و دو تا پنج روز به طول انجامند.

نوروویروس به نام‌های ویروس نورواک (NLVs) یا کالیسیویروس نیز شناخته می‌شود زیرا که به خانواده ویروس کالیسیویریدا تعلق دارد. این ویروس بسیار شایع معمولا به این دلیل که تست آزمایشگاهی آن در همه جا در دسترس نیست، قابل تشخیص نیست. تهوع شدید نشانه اصلی آن است و به صورت ناگهانی حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت یعد از تماس با ویروس ظاهر می‌شود؛ با این حال ممکن است علائم آن تا ۱۲ ساعت بعد از تماس نیز آشکار گردند.

نوروویروس از طریق غذا، ظروف آشپزخانه و سطوح آلوده منتقل می‌شود. به دلیل قابلیت سرایت بالای آن، در خانه ها و مهدکودک‌ها به راحتی قابل انتشار است. شاخه‌های مختلفی از نوروویروس وجود دارند، بنابراین ایمنی در برابر آن‌ها امکان پذیر نیست. موارد نوروویروس معمولا طی یک تا دو روز به صورت خود به خود از بین می‌روند، اما به هر حال بایستی به دلیل تهوع، از تامین آب از دست رفته کودک اطمینان حاصل شود.

بوتولیسم کاملا نادر است. به وسیله یک باکتری به نام کلوستریدیوم بوتولینیوم ایجاد می‌شود که در خاک یافت می‌شود. اما عموما از طریق غذاهایی که به شکل مناسب کنسرو نشده‌اند، به ویژه گیاهان کنسروی خانگی، گوشت خوک یا گاو دودی، ماهی خام یا دودی، عسل و شربت ذرت؛ انتقال پیدا می‌کند.

بوتولیسم کودکان وقتی رخ می‌دهد که کودکی باکتری یا هاگ آن را بخورد و آن‌ها در دستگاه گوارش رشد کنند. (این دلیل این است که به کودک پیش از تولد یک سالگی نباید عسل داد.) علائم بوتولیسم شامل یبوست، ضعف، افتادگی پلک و مشکل بلعیدن می‌شوند. (کودک ولی علی رغم ضعفش هوشیار خواهد بود.) اگر بوتولیسم درمان نشود، می‌تواند به فلج عضلانی و تنفسی منجر شود. این علائم معمولا بین ۸ تا ۳۶ ساعت ظاهر می‌شوند.

چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟


بهتر است به محض اینکه به مسمومیت غذایی فرزندتان مشکوک شدید، پزشک را در جریان قرار دهید. وی می‌تواند تصمیم بگیرد که علائم ضرورت ویزیت حضوری را فراهم می‌کنند یا خیر. در صورت داشتن نشانه‌های زیر پزشک را در جریان قرار دهید:

  • تب بالای ۱۰۳ درجه فارنهایت یا ۳۹ درجه سانتیگراد
  • تهوع بیش از سه روز
  • سر درد یا شکم درد شدید
  • وجود خون در مدفوع یا استفراغ
  • شکم متورم و سفت

همچنین اگر کودک شما هر کدام از نشانه‌های مرسوم کم شدن آب بدن از نظیر کاهش ادرار، خواب یا گیجی بیش از حد، دست و پای سرد و بی رنگ، یا تشنگی مفرط؛ را داشت با پزشک تماس بگیرید. اگر این امر رخ داد، پزشک کودک شما احتمالا وی را در بیمارستان بستری می‌کند (حداقل برای چند ساعت) تا با تزریق سرم آب بدنش بازیابی شود. نگران نباشید. به احتمال فراوان وی طی چند روز از بیمارستان مرخصی و سلامت خودش باز خواهد یافت.

اگر نگران مسمومیت غذایی کودکتان هستید و پزشکتان در دسترس نیستند، با پزشک کشیک تماس بگیرید یا فرزندتان را به اورژانس ببرید.

برای کاهش علائم کودکتان چه کاری از شما برمی‌آید؟


با فرض یک مسومیت غذایی معمول برای کودکتان، همراه با تهوع یا اسهال، بایستی که وی را در خانه نگه دارید تا به اندازه کافی استراحت کند و بتوانید مایعات و الکترولیت‌ها (نمک و مواد معدنی) که بدنش از دست می‌دهد، را جایگزین کنید. عموما پزشکان یک محلول الکترولیت نوشیدنی بدون نسخه نظیر اکوالیت یا پدیالیت (که به صورت جامد مثل بستنی یخی نیز وجود دارند) را توصیه می‌کنند؛ که بایستی به تدریج و در طول روز به کودک به صورت جرعه جرعه خورانده شود. پزشک شما می‌تواند بر اساس سن و وزن فرزند شما، میزان مایعات مورد نیاز وی را به شما توصیه کند. (البته بهتر است از آبمیوه‌ها و نوشابه‌ها پرهیز شود زیرا که ممکن است علائم را وخیم تر کنند.)

اگر کودکتان تب دارد، می‌توانید دُز مناسب استامینوفن یا ایپوبروفن را به وی بدهید. اما هیچ گاه به کودک خود آسپرین ندهید چون او را بیشتر مستعد ابتلا به سندرم رِی خواهید کرد؛ که سندرمی نادر اما کشنده است.

چه زمانی کودکتان می‌تواند به رژیم نرمال بازگردد؟


زمانی که تهوع و اسهال کودک شما کاهش یا پایان یابد، اشتهای وی باز می گردد و پزشک شما احتمالا محلول الکترولیت را قطع می‌کند و از شما می‌خواهد که سایر مایعات، شامل شیر، و سایر غذاهای سالم را دوباره به وی بدهید. به درخواست‌های فرزندتان توجه کنید، وی شما را در صورت گرسنه بودن مطلع خواهد کرد.

مطالعات نشان می‌دهد که بازگردان رژیم غذایی عادی پس از کاهش علائم حاد می‌تواند طول بیماری را در حدود نصف روز کاهش دهد، که به دلیل بازگرداندن مواد غذایی ضروری به سیستم بدن برای مبارزه با عفونت است. از طرف دیگر، اگر کودک شما چند روز مواد غذایی خوب را به خاطر بیماری از دست بدهد به این دلیل که بیماری اشتهای وی را از بین می‌برد، جای نگرانی نیست. فقط بایستی آب بدن وی را تامین کرد.

درمان‌های کودک شما


در اکثر موارد، کودک شما بدون درمان بهبود می‌یابد، اما بهتر است که علائم مسمومیت غذایی فرزندتان را با پزشکتان مطرح کنید تا اطمینان حاصل کنید که بایستی مراقب چه مواردی باشید.

اگر کودک شما نمی‌تواند مایعات را بدون بالا آوردن بنوشد یا نشانه‌های آب زدایی را نشان می‌دهد، احتمالا بایستی وی را برای تزریق سرم به بیمارستان ببرید. بدین وسیله مایعاتی که از دست داده را جایگزین می‌کند و توازن الکترولیت‌ها برقرار می‌شود.

الکترولیت‌ها مواد معدنی هستند، مانند سدیم و پتاسیم، که به تمامی فعالیت‌های بدن از نگهداری نرمال ضربان قلب تا کنترل مقدار آب بدن کمک می‌کنند.

برای مسمومیت غذایی شدید که با باکتری‌های خاصی نظیر لیستریا ایجاد می‌شوند؛ کودک شما ممکن است به آنتی بیوتیک نیاز پیدا کند. اما برای بیشتر باکتری‌ها کودک شما دارویی دریافت نخواهد کرد، مگر در موارد خاصی که سیستم ایمنی کودک ضعیف است. همچنین فرزندتان برای مسمومیت غذایی انگلی ممکن است دارو دریافت کند ولی برای ویروس‌ها دارویی وجود ندارد.

چگونه می‌توان از کودک خود در مقابل ابتلای مجدد به بیماری مرتبط با غذا محافظت کرد؟


واقعیت این است که نمی‌توان کودک را از تمامی باکتری‌های مرتبط با غذا محافظت کرد. اما می‌توان این احتمال را با روش‌های آماده کردن غذای زیر در خانه کاهش داد. این موارد را امتحان کنید:

  • همیشه دستانتان را با آب گرم و صابون پیش از آماده کردن غذا، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از کمک به فرزندتان برای استفاده از سرویس بهداشتی یا عوض کردن پوشک وی بشویید.
  • گوشت قرمز، مرغ و ماهی را پیش از پختن آن به صورت کامل بشویید و تمامی سطوح آشپزخانه را پس از آن با آب داغ و کف آلود بشویید.
  • هیچ گاه خوراک پخته شده مانند استیک را روی ظرف یا تخته برشی که مواد خام روی آن قرار داشته، نگذارید.
  • فرآیند یخ زدایی را در قسمت یخچال انجام دهید. از روی کابینت یا سینک به این منظور استفاده نکنید. از خوردن گوشت قرمز، مرغ یا ماهی که به صورت خام بیش از یک یا دو روز در یخچال قرار داشته است پرهیز کنید.
  • غذاهای که ظاهر یا بوی غیر طبیعی دارند را مورد استفاده قرار ندهید.
  • از غذای تاریخ گذشته، غذای بسته بندی با بسته شکسته یا کنسروهای سوراخ یا دفرمه خودداری کنید.
  • از قرار دادن غذا بیرون از یخچال بیش از یک ساعت پیش از خوردن آن پرهیز کنید.
  • از پختن کامل مواد غذایی اطمینان حاصل نمایید. از دماسنج گوشت استفاده نمایید: گوشت گاو حداقل ۱۶۰ درجه فارنهایت یا ۷۱ سانتیگراد؛ گوشت مرغ حداقل ۱۸۰ درجه فارنهایت یا ۸۲ سانتیگراد؛ و ماهی حداقل ۱۴۰ درجه فارنهایت یا ۶۰ درجه سانتیگراد باشد.
  • در زمان دوباره داغ کردن غذا مطمئن شوید که به خوبی این کار را انجام می‌دهید. (فقط گرمش نکنید)
  • غذای داغ را داغ و غذای سرد را سرد نگه دارید تا وقتی می‌خواهید آن‌ها را میل کنید.
  • به فرزند خود شیر، آبمیوه یا پنیر غیر پاستوریزه یا گوشت قرمز خام ندهید.
  • اگر غذای خود را کنسرو می‌کنید، اطمینان حاصل کنید که دستورالعمل‌ها را به دقت انجام می‌دهید.
  • تمامی گوشت و ماهی خود را از فروشگاه‌های معروف خریداری کنید.
  • در زمان سفر به خارج از کشور، فقط غذاهای گرم و تازه پخته شده را مصرف کنید و از خوردن سبزیجات خام و میوه‌های پوست گرفته شده پرهیز کنید. فقط آبی که آن را جوشانده‌اید، بنوشید.