بیماری‌های التهابی روده در کودکان (کولیت اولسراتیو و کرون روده)

بیماری التهاب روده

بیماری التهاب روده (IBD) به التهاب یا تحریک پذیری مزمن معده، روده کوچک و یا روده بزرگ گفته می‌شود. بیماری التهاب روده نباید با سندروم روده تحریک پذیر(IBS) اشتباه گرفته شود. دو نوع بیماری التهاب روده وجود دارد: کولیت خونریزی دهنده (Ulcerative Colitis) (کولیت زخمی یا اولسراتیو) و کرون روده. بیماران مبتلا به التهاب روده تنها یکی از این دو را دارند. گاهی یکی از انواع بیماری التهاب روده تشخیص داده می‌شود ولی برای تشخیص آن از انواع دیگر، با تست مجدد مورد بازنگری قرار می‌گیرد.

بیماری ورم روده (IBD) اصطلاحی است که به طور کلی برای توضیح دادن اختلالات ناشی از التهاب مزمن دستگاه  گوارشتان بکار می‌رود. انواع IBD عبارتند از:

  • کولیت اولسراتیو ( Ulcerative colitis)
  • کرون روده (Crohn's disease)

هر دو بیماری کولیت اولسراتیو و کرون روده معمولا سبب اسهال شدید، شکم درد، ضعف و کاهش وزن می‌شود. IBD می‌تواند سبب ناتوانی و گاهی منجر به عوارضی شود که زندگی را تهدید می‌کنند.

برای دریافت اطلاعات بیشتر و مشاوره در کلینیک امید تحت نظر دکتر ما می‌توانید با شماره‌های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس بگیرید.

چه تفاوتی بین کولیت خونریزی دهنده و بیماری کرون وجود دارد؟


کولیت السراتیو و کرون روده با توجه به قسمتی از روده و لایه‌ای از دیواره روده که آن را درگیر می‌کنند، اساسا باهم متفاوتند. کولید الستراتیو فقط روده بزرگ را درگیر می‌کند. این بیماری می‌تواند تمام یا بخشی از روده بزرگ را مبتلا کند. ولی مناطق جهش را درگیر نمی‌کند. منطقه جهش به محلی عادی از روده می‌گویند که در هر طرف این منطقه یک ناحیه غیرعادی وجود دارد. کولیت السراتیو فقط داخلی‌ترین لایه روده بزرگ (پوشش روده بزرگ) را که mucosa  نامیده می‌شود، مبتلا می‌کند. این بیماری لایه‌های عمیق‌تر روده را درگیر نمی‌کند. از سوی دیگر کرون روده هر منطقه از دستگاه گوارش را می‌تواند درگیر کند، از دهان گرفته تا رکتوم (قسمت انتهایی روده بزرگ) و سوراخ مخرج. کرون روده نه تنها لایه رویی روده بلکه بطور معمول عمیق‌ترین لایه‌های دیواره روده را نیز درگیر می‌کند. اگرچه کرون روده می‌تواند همه بخشهای دستگاه گوارش را مورد هجوم قرار دهد، معمولا هر قسمتی از دستگاه گوارش را درگیر نمی‌کند. ناحیه‌ای را که بیشتر مبتلا می‌کند، بخش انتهایی روده کوچک  است که ترمینال ایلئوم (terminal ileum)  نامیده می‌شود. درگیر شدن روده بزرگ، تقریبا در ۵۰ درصدد بیماران دیده می‌شود و تقریبا ۵ درصد بیماران، معده و یا قسمت‌های ابتدایی روده کوچکشان که دودنوم (duodenum) نامیده می‌شود، مبتلا می‌شود.

کدامیک از بیماری‌های کولیت السراتیو و کرون روده در کودکان شایع است؟


هر دوی این بیماریها کولیت السراتیو و کرون روده در کودکان وبزرگسالان بصورت عمومی شایع نیستند. انتشار یا تعداد موارد جدید ابتلا در هر سال نشان دهنده شیوع بیشتر کرون روده نسبت به کولیت السراتیو است.

دلایل بیماری ورم روده


دلیل واقعی بروز بیماری التهاب روده هنوز ناشناخته است. قبلا رژیم غذایی و استرس مظنون بودند اما امروزه پزشکان می‌دانند که این عوامل ممکن است تشدید کننده باشند اما دلیل اصلی IBD نیستند.

یکی از دلایل احتمالی عملکرد بد سیستم ایمنی است. وقتی سیستم ایمنی شما در تلاش برای مبارزه با یک ویروس مهاجم یا یک باکتری است، یک عکس‌العمل غیرعادی سبب می‌شود که سیستم ایمنی به سلولهای دستگاه گوارش نیز حمله کند.این بیماری‌ها در افرادی که در خانواده آنها سابقه ابتلا وجود دارد رایج‌تر است بنابراین به نظر می‌رسد وراثت نیز در بروز این بیماری‌ها نقش داشته باشد. به هر حال بسیاری از افرادی که به IBD مبتلا هستند سابقه بیماری در خانوادشان وجود ندارد.

علائم کولیت السراتیو در کودکان و نوجوانان چیست؟


علائم رایج کولیت السراتیو در کودکان و نوجوانان اسهال، وجود خون در مدفوع (کارکردن معده) و درد معده می‌باشد. بیمارانی با این شرایط ممکن است قبل از دفع مدفوع، دردی داشته باشند که بعد از آن بهبود می‌یابد و همچنین تعداد دفعات دفع مدفوعشان در هر روز تا بالای ۱۰ بار یا بیشتر برسد. بیماران ممکن است که احساس کنند فورا به دفع مدفوع نیاز دارند یا مدفوع بصورت ناگهانی دفع شده است. کارکردن معده در هنگام شب در بیماران کولیت السراتیو خصوصا وقتی روده بزرگ التهاب زیاد داشته باشد، غیرمعمول نیست. دیگر علائم در کودکان می‌تواند شامل کم خونی (کم شدن تعداد گولبولهای قرمز)، کاهش وزن و رشد ضعیف ‌باشد اگرچه این دو مورد آخر بیشتر در بیماریهای مزمن و به احتمال زیاد همراه کرون روده دیده می‌شوند.

علائم کرون روده در کودکان و نوجوانان چیست؟


علائم  در کرون روده ممکن است نامحسوس‌تر از این علائم در کولیت السراتیو باشد. درد معده، اسهال و کاهش وزن از علائم رایج در۶۵ تا ۷۵ درصد این بیماران است. رشد ضعیف نیز رایج و از علائم بسیار مهم کرون روده در کودکان است. کودکی که درمیان همکلاسی‌هایش بلندترین است و خصوصا در دوران بلوغ از بقیه کوتاهتر می‌شود ممکن است کرون روده داشته باشد. زمان متوسط بین اولین علائم کرون روده  و تشخیص آن با توجه به نامحسوسی علائم اولیه ، ممکن است یک سال به طول بیانجامد. بی‌حالی بدلیل کم خونی ناشی از دفع خون از طریق کارکردن معده در این بیماری رایج است اگرچه در کولیت السراتیو کمتر دیده می‌شود. بیش از ۲۵ درصد بیماران در اطراف مخرجشان دچار مشکل می‌شوند. این مسئله در نوجوانان پنهان می‌ماند زیرا آنها از بیان آن به والدین یا پزشک ناراحت می‌شوند. این امر در اثر زیاد شدن چین خوردگی‌های پوست در اطراف مخرج که می‌توانند دردناک باشند بوجود می‌آید. این چین خوردگی‌ها ممکن است سبب التهاب ، خارج شدن چرکاب (drainage of pus) (مایع زرد رنگی که از محلهای عفونی خارج می‌شود) از خروجی‌های کوچکی که به فیستولاس (fistulas) و درز یا ترک (fissures or cracks) موسومند، شود.

چگونه کولیت السراتیو از بیماری کرون تشخیص داده می‌شود؟


بعد از بررسی دقیق پیشینه پزشکی و آزمایشات فیزکی پزشک می‌تواند دستور انجام آزمایش خون برای تشخیص کرون روده یا کولیت السراتیو بدهد. آزمایشهای خون که در این شرایط ممکن است غیرعادی به نظر برسند به شرح ذیل می‌باشند:

  • اندازه گیری سلولهای خونی برای اثبات کم خونی خصوصا اگر آهن خون کم باشد
  • اندازه گیری میزان افزایش گولبولهای سفید که نشان دهند عفونت یا التهاب است
  • اندازه گیری میزان افزایش پلاکتها (قسمتی از خون که به لخته شدن کمک می‌کند)
  • کاهش سطح پروتئین‌های خون مانند آلبومین
  • سرعت رسوب گذاری خون (sedimentation rate) یا مقدار CRP
  • نشانه‌های غیر اختصاصی التهاب

آزمایشات خونی معتبر دیگر نیز وجود دارند که آنتی بادی های مشخصی که بطور عموم در بیماران التهاب روده وجود دارد را مشخص می‌کند. به هرحال نتیجه مثبت یا منفی آزمایشات آنتی بادیها نمی‌تواند وجود بیماری التهاب روده را تایید یا رد کند بنابراین، تفسیر این آزمایشات توسط کارشناسان لازم است.

تصویر برداری با اشعه ایکس از روده کوچک که به آن uppr GI (رادیوگرافی قسمت بالایی دستگاه گوارش) برای بررسی هرگونه بی‌نظمی در روده کوچک‌، می‌تواند انجام شود. این تصویربرداری خصوصا در کودکان بسیار مفید است چراکه ترمینال ایلوئم (terminal ileum) که در انتهای روده کوچک قرار دارد در کودکان مبتلا به کرون روده، غیرعادی است.

آندوسکپی و بیوپسی (نمونه برداری از بافت) آزمایشاتی هستند که انجام آنها، هم راه نهایی تشخیص بیماری ورم روده است و هم مشخص می‌کند چه مقدار از کولون (روده بزرگ) درگیر این بیماری است. کولونسکوپی یا آزمایش کولون که در انتهای روده کوچک قرار دارد آزمایش رایجی است که برای کودکان مضنون به UC (کولیت السراتیو) و کرون روده ، انجام می‌شود. اندوسکوپی از معده و ابتدای روده  کوچک نیز در بیماران مظنون به کرون روده انجام می‌شود.

علاوه بر اینها آندوسکوپی با کپسول بیسیم برای کودکان مظنون به کرون روده که تشخیص بیماری آنها با استفاده از نتیجه آندوسکوپی از بالا و کولونسکوپی نتیجه نداده ، ویا مشخص کردن اینکه چه مقدار از روده کوچک درگیر بیماری است، می‌تواند انجام شود. دراین روش یک کپسول بزرگ توسط بیمار بلعید می‌شود و همچنانکه در طول دستگاه گوارش پیش می‌رود از آن تصویربرداری می‌کند. اندوسکوپی با کپسول بیسیم در کودکان با سن بالا و نوجوانان بدلیل توانایی آنها در بلعیدن راحت کپسول، انجام می‌شود. از این روش نباید در کودکانی دارای تنگی روده یا مظنون به داشتن آن هستند استفاده شود زیرا ممکن است کپسول در روده آنها گیر کرده نیاز به عمل جراحی برای خارج کردن آن باشد.

چه روش‌های درمانی برای کولیت السراتیو و بیماری کرون وجود دارد؟


داروهای مختلفی برای هر دو بیماری کولیت السراتیو و بیماری کرون وجود دارد. در استفاده از داروها برای درمان کودکان باید موارد مهمی را درنظر گرفت. این موار عبارتند از:

  • عوارض جانبی داروها در دراز مدت بخصوص دوران رشد
  • بیماری‌های ‌استخوانی مانند پوکی استخوان (کاهش کلسیم استخوانها)
  • پیشرفت آب مروارید در چشمها در اثر مصرف برخی داروها مانند استروئید
  • در موارد کمی، داروهایی که سبب پیشرفت بعضی انواع سرطان می‌شوند بعنوان عوارض جانبی بیماری ورم روده در دراز مدت.

همچنین انواع مختلفی از رژیمهای غذایی برای کرون روده وجود دارند که ثابت شده این رژیمها می‌توانند فعالیت بیماری  را در اثر افزایش مصرف کالری در رژیمهای مخصوص یا استاندارد، کاهش دهند. مکمل‌های غذایی فولیک اسید، کلسیم و ویتامین D در بیمارانی که کلسیم استخوانهایشان کم شده برای کودکانی که به بیماری ورم روده مبتلا هستند مفید است.

نقش جراحی در بیماری کرون و کولیت السراتیو


جراحی روده‌ای (Colorectal) برای درمان کولیت السراتیو و نه برای کرون روده، مفید است . جراحی برای بیمارانی انجام می‌شود که علیرغم استفاده از داروها بهتر نشده‌اند، بیمارانی که عوارض جانبی داروها در آنها پیشرفت کرده یا دچار دیگر عوارض شدید بیماری التهاب روده شده‌اند. کودکانی که به واسطه کولیت السراتیو در معرض از دست دادن روده بزرگ خود هستند می‌توانند از کیسه‌ای که از تغییر شکل روده کوچک درست شده و بجای رکتوم قرار می‌گیرد، بعنوان محل ذخیره مدفوع ، استفاده کنند. بدلیل پیشرفت عوارض بخصوصی از این بیماری یا عوارض جانبی داروها، کودکانی که تحت عمل جراحی برای کولیت السراتیو قرار می‌گیرند، از این روش استفاده می‌کنند. بدلیل اینکه کرون روده همیشه بعد از جراحی دوباره عود می‌کند بیماران مصرف داروها را ادامه می‌دهند تا سرعت و شدت بازگشت مجدد بیماری را هرچه می‌توانند کند کنند. همچنین در کرون روده مقدار روده‌ای که قرار است برداشته شود را تا حد ممکن کم می‌کنند تا از بیشتر شدن مشکل جذب مواد غذایی توسط این بخش از روده، بعد از جراحی جلوگیر شود. بیماران مبتلا به کولیت السراتیو و کرون روده بعد از جراحی می‌بایست همچنان تحت نظر متخصص گوارش باشند.

خطر پیشرفت سرطان روده بزرگ در افرادی که مدت طولانی به کرون روده یا کولیت السراتیو مبتلا هستند به مرور زمان زیاد می‌شود و در بعضی موارد بستگی به تعداد سالهای بیماری دارد(تقریبا تعداد سالهایی که تشخیص بیماری پیگیری شده است). شروع بیماری از دوران کودکی عامل بسیار مهمی در بروز سرطان است بنابراین کودکانی که به کرون روده یا کولیت السراتیو مبتلا هستند می‌بایست در تمام طول عمر تحت نظر متخصص گوارش باشند تا خطر پیشرفت عوارض جدی این بیماریها مانند سرطان را به حداقل برسانند.