مشکلات و بیماریهای نوزادان نارس و روشهای مراقبت و درمان آنها

سلامتی نوزاد زودرس هنگام تولد تحت تأثیرموارد بسیاری است، از جمله:

  • سن بارداری هنگام تولد
  • وزن هنگام تولد
  • بیماری مادرزادی و درمان در دوران بارداری
  • اختلالات ژنتیکی مادرزادی

اکثر نوزادان متولد شده درهفته ۳۶ و ۳۷ بارداری به اندازه کافی رشد کرده‌اند که همراه با مادر ازبیمارستان مرخص شوند. اما بسیاری از نوزادان نارس به مراقبت در بخش ویژه نوزادان نیاز دارند.

مراقبت‌های ویژه برای نوزادانی نیاز است که: (NICU)

  • ریه آن‌ها رشد کافی نکرده است
  • توانایی نفس کشیدن به طور مکرر را ندارند(آپنه زود رس)
  • توانایی حفظ حرارت بدنشان را ندارند
  • از طریق دهان نمی‌توانند چیزی بخورند

بسیاری از نوزادان نارس در خانه ویا در بیمارستان نیاز به درمان زردی، عفونت وکم‌خونی دارند.

تولد پیش از موعد،که به عنوان تولد زودرس نیزشناخته شده‌است، تولد یک کودک در سن کمتر از هفته ۳۷ بارداری است. علت تولد زودرس اغلب مشخص نیست. عوامل خطرسازعبارتند از: دیابت، فشار خون بالا، حاملگی بیش از یک کودک، چاق بودن یا کم وزنی. هنگامی که نوزاد به دنیا می‌آید، مراقبت از نوزاد نارس شامل گرم کردن کودک از طریق تماس پوست با پوست، تغذیه نوزاد زودرس با شیر مادر، درمان عفونت وکنترل تنفس می‌شود

برای دریافت مشاوره و نوبت ویزیت متخصص اطفال در کلینیک تخصصی کودکان امید تحت نظر دکتر میتوانید با شماره های  ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱  تماس بگیرید.

 نام های دیگر


؛ نوزادان - زودرس؛ نوزادان تحت مراقبت‌های ویژه – نوزاد نارس :پیش رس

دلایل نارس بودن نوزادان


هنگام تولد, یک کودک در یکی ازگروه‌های زیر طبقه‌بندی می‌شود:

  • زودرس (کمتر ازهفته ۳۷ بارداری)
  • دوره کامل (هفته ۳۷ تا ۴۲ بارداری)
  • پس از دوره (تولد پس از هفته ۴۲ بارداری(

اگر یک زن قبل از هفته ۳۷ زایمان کند، این زایمان زودرس است.

نوزادان پیش رس،که بین هفته ۳۵ تا ۳۷ هفته بارداری به دنیا آمده‌اند, زودرس محسوب نمی‌شوند و ممکن است در بخش مراقبت‌های ویژه پذیرفته نشوند و درکل مشکلات بیشتری نسبت به نوزادان کامل دارند.

وضعیت سلامتی مادر مانند دیابت، بیماری قلبی و بیماری کلیه ممکن است به زایمان زودرس مربوط شود. غالبا علت زایمان زودرس مشخص نیست. برخی از زایمان‌های زودرس، حاملگی های چندتایی، مانند دوقلو یا سه قلو هستند.

مشکلات مختلف بارداری خطر ابتلا به زایمان زودرس را افزایش می دهند:

  • گردنه ضعیف رحم ضعیف که زود باز شود(گشاد شود)،که نارسایی گردن رحم نیز نامیده می‌شود
  • نقص‌های مادرزادی رحم
  • سابقه زایمان زودرس
  • عفونت (عفونت ادراری یا عفونت غشاء آمنیوتیک)
  • تغذیه نامناسب قبل از حاملگی یا در دوران بارداری
  • پره اکلامپسی: فشار خون بالا و پروتئین در ادرار که بعد از هفته بیستم بارداری ایجاد می‌شود
  • پارگی زودرس غشاء (جفت سر راهی)

عوامل دیگری که باعث افزایش خطر ابتلا به زایمان زودرس و زایمان زودرس می‌شوند عبارتند از:

  • سن مادر (مادرانی که کمتر از ۱۶ سال یا بیش از ۳۵ سال سن دارند)
  • آمریکایی- آفریقایی بودن
  • عدم مراقبت قبل از زایمان
  • وضعیت اجتماعی و اقتصادی پایین
  • استفاده از تنباکو، کوکائین یا آمفتامین

علائم نارس بودن نوزادان


نوزاد ممکن است درتنفس و حفظ دمای ثابت بدن مشکل داشته باشد:

نوزاد نارس ممکن است علائم زیر را داشته باشد:

  • کمبود گلبول های قرمز خون (کم خونی)
  • خونریزی مغزی یا آسیب به ماده سفید مغز
  • عفونت یا سپسیس نوزادان
  • قند خون پایین (هیپوگلیسمی)
  • سندرم زجر تنفسی نوزادان، هواي اضافی در بافت ریه‌ها (آمفیزم بینابینی ریوی) یا خونریزی در ریه‌ها (خونریزی ریوی)
  • زردی پوست و سفیدی چشم‌ها (زردی نوزاد)
  • مشکلات تنفسی به علت ریه‌های نارس، پنومونی یا مجرای شریانی باز(یکی از بیماری‌‌های ناشی از عدم تکامل قلب)
  • التهاب شدید روده (انتروکولیت غدد لنفاوی)

یک نوزاد نارس وزن کمتری نسبت به یک نوزاد کامل دارد. علائم شایع نارس بودن نوزاد عبارتند از:

  • الگوهای تنفس غیر طبیعی (وقفه‌های سطحی و نامنظم در تنفس به نام آپنه)
  • موی بدن (موی نرم و کرک مانند که بدن جنین را می‌پوشاند
  • کلیتوریس بزرگ در نوزادان دختر (آلت تناسلی)
  • کمبود چربی بدن
  • تون عضلانی پایین‌تر(سفتی و قوام ماهیچه) فعالیت بدنی کمتر نسبت به نوزادان دوره کامل
  • مشکلات تغذیه ناشی از مشکل مکیدن یا هماهنگ کردن بلع و تنفس
  • اسکروتوم (کیسه بیضه)کوچک که صاف است و هیچ برآمدگی ندارد (در نوزادان پسر)
  • غضروف نرم و قابل انعطاف گوش
  • پوست نازک، صاف و براق که غالبا شفاف است (می‌توان رگ‌های زیر پوست را دید)

آزمایش های معمول بر روی یک نوزاد نارس


  • بررسی میزان گاز‌های محلول درخون برای تعیین میزان اکسیژن در خون
  • آزمایش خون برای بررسی میزان گلوکز، کلسیم و بیلی روبین(نوعی رنگدانه درصفرا که رنگ آن زرد مایل به قهوه‌ای است و در مدفوع و ادرار دیده می‌شود)
  • رادیو گرافی قفسه سینه
  • کنترل مداوم فشار خون قلب (کنترل تنفس و ضربان قلب)

احتمالات در آینده(پیش بینی)


نارس بودن عامل اصلی مرگ و میر نوزادان است. بهبود روش‌های پزشکی و پرستاری پیشرفته باعث افزایش احتمال زنده ماندن نوزادان نارس می‌شود.

نارس بودن می‌تواند اثرات طولانی مدت داشته باشد. بسیاری از نوزادان نارس دارای مشکلات پزشکی، پیشرونده و یا رفتاری هستند که تا دوران کودکی ادامه پیدا می‌کند و دائمی می‌شود. هر چه نوزاد زودرس‌تر باشد وزن کمتردارد و خطر عوارض آن هم بیشتراست. اما، پیش بینی نتیجه درازمدت کودک بر اساس سن حاملگی یا وزن هنگام تولد غیرممکن است.

عوارض نارس بودن کودک


اگر چه همه نوزادان نارس در معرض این عوارض نیستند، اما تولد زودرس می‌تواند مشکلاتی برای سلامتی درکوتاه مدت و بلند مدت ایجاد کند. به طور کلی،هر چه تولد نوزاد زودرس زودتر باشد، خطر عوارض آن بالاتر است. وزن هنگام تولد نیز نقش مهمی ایفا می‌کند.

برخی از مشکلات ممکن است هنگام تولد ظاهر شوند،اما برخی دیگراز مشکلات ممکن است بعد از آن ادامه پیدا نکند.

در اولین هفته‌ها، عوارض تولد زودرس ممکن است شامل موارد زیر باشد:

مشکلات تنفسی

 یک نوزاد نارس ممکن است به علت سیستم تنفسی نابالغ دچار مشکل تنفسی شود. اگر ریه‌های کودک فاقد سورفاکتانت باشد (ماده‌ای که موجب می‌شود ریه‌ها رشد کنند )نوزاد دچار سندرم اختلال تنفسی می‌شود،زیرا ریه‌ها نمی‌توانند به طور طبیعی منقبض و منبسط شوند.

نوزادان نارس ممکن است اختلال ریوی به نام دیسپلازی برونکوپلوانی نیز داشته باشند. علاوه بر این، بعضی از نوزادان نارس ممکن است وقفه‌های طولانی مدت در تنفس خود داشته باشند،که به آپنه معروف است.

مشکلات قلبی

(PDA)

شایع ترین مشکلات قلبی نوزادان نارس مجرای شریانی باز(یکی از بیماری‌های تکاملی قلب) و فشار خون پایین (افت فشار خون) است.مجرای شریانی باز ,بازشدن مداوم بین آئورت و شریان ریه است. در حالی که اغلب این نقص قلبی به خودی خود بسته می‌شود،اما درمان نکردن آن می‌تواند منجر به صدای غیر معمول قلب، نارسایی قلبی و سایر عوارض شود. فشار خون پایین ممکن است نیاز به تغییر در مایعات داخل وریدی، داروها و گاهی انتقال خون داشته باشد

مشکلات مغز

هر چه نوزاد زودتر متولد شود، خطر خونریزی در مغز بیشتر است، که به عنوان خونریزی داخل وریدی شناخته می‌شود. اکثر خونریزی ها خفیف هستند و با تأثیرکوتاه مدت رفع می‌شوند. اما بعضی از نوزادان خونریزی مغزی بیشتری دارند که موجب آسیب دائمی به مغز می‌شود.

مشکلات کنترل دما

نوزادان نارس می‌توانند به سرعت دمای بدن خود را از دست بدهند. آنها چربی ذخیره شده بدن یک نوزاد دوره‌ کامل را ندارند و نمی‌توانندگرمای کافی برای دمای از دست رفته سطح پوست ایجاد کنند.اگر دمای بدن خیلی کاهش یابد، می تواند منجر به دمای پایین غیر طبیعی بدن (هیپوترمی) شود.

هیپوترمی در یک کودک نارس می تواند منجر به مشکلات تنفسی و کاهش سطح قند خون شود. علاوه بر این، یک نوزاد نارس ممکن است تمام انرژی به دست آمده از طریق تغذیه را فقط برای گرم نگه داشتن بدنش استفاده کند. به همین دلیل نوزادان نارس تا زمانی که بزرگتر شوند نیاز به گرمای اضافی از یک گرم کننده یا انکوباتور دارند تا بتوانند درجه حرارت بدن خود را بدون کمک حفظ کنند.

مشکلات دستگاه گوارش

(NEC) نوزادان نارس به احتمال زیاد دارای دستگاه گوارش نابالغ هستند و در نتیجه عوارضی مانند انتروکولیت نکروزان (بیماری حاد التهابی) دارند.

 این وضعیت کاملا جدی است و در آن سلول هایی که دیواره را پوشش می‌دهند زخمی می‌شوند که در نوزادان نارس پس از شروع اولین تغذیه می‌تواند رخ دهد.در نوزادان نارسی که تنها شیر مادر را دریافت می‌کنند، خطر ابتلا به این بیماری بسیار کمتر است.

مشکلات خون

نوزادان نارس در معرض خطر مشکلات خونی مانند کم خونی و زردی نوزادی هستند. کم خونی یک بیماری شایع است که بدن به اندازه کافی گلبول های قرمز ندارد.اگر چه تمام نوزادان در طی اولین ماه‌های زندگی، کمبود میزان گلبول‌های قرمز را تجربه می‌کنند اما این میزان در نوزادان نارس خیلی بیشتر است.

در زردی نوزادی, رنگ پوست و چشم کودک به زرد تغییر می‌کندکه ناشی از بیلی روبین بیش از حد در خون کودک است، یک ماده زرد رنگ از کبد یا گلبول‌های قرمز است. اگر چه دلایل بسیاری برای زردی وجود دارد،اما در نوزادان نارس شایع‌تر است.

مشکلات متابولیسم

نوزادان نارس اغلب با متابولیسم بدنشان مشکل دارند. برخی از نوزادان نارس ممکن است میزان غیرطبیعی قند خون (هیپوگلیسمی) را افزایش دهند. این می‌تواند به این دلیل اتفاق بیافتد که نوزادان نارس به طور معمول ذخائر کمتری از گلوکز ذخیره شده نسبت به نوزادان دوره کامل دارند .همچنین نوزادان نارس درتبدیل گلوکز ذخیره شده خود به شکل فعال‌ترو قابل استفاده‌تر مشکل دارند.

مشکلات سیستم ایمنی

سیستم ایمنی تکامل نیافته در نوزادان نارس بسیار شایع است،که می‌تو‌اند منجر به افزایش خطر ابتلا به عفونت شود. عفونت در یک کودک نارس می‌تواند به سرعت در جریان خون گسترش یابد و موجب ایجاد سپسیس (عفونتی که به جریان خون منتقل می‌شود) شود.

عوارض طولانی مدت

تولد زودرس ، ممکن است در بلند مدت منجر به عوارض زیر شود

 فلج مغز

فلج مغزی اختلال حرکت، تنش یا وضعیت عضلانی است که می‌تواند ناشی از عفونت، جریان خون ناکافی یا آسیب مغز در حال رشد نوزادان در اوایل دوره بارداری یا هنگامی که نوزاد هنوز کوچک و نابالغ است,باشد.

نقص یادگیری

احتمال آنکه نوزادان نارس از همتایان دوره کامل خود در شاخص‌های گوناگون پیمایش رشد عقب بمانند بیشتر است.در سن مدرسه، کودکانی که زود متولد شده‌اند ممکن است به احتمال زیاد دارای ناتوانی دریادگیری باشند.

 مشکلات بینایی

نوزادان نارس ممکن است رتینوپاتی(مشکلات شبکیه) پیش از تولد ایجاد کنند،این بیماری وقتی که رگ‌های خونی بیش از حد رشد می‌کنند یا متورم می‌شوند و در لایه های حساس به نور اعصاب در پشت چشم (شبکیه) رخ می‌دهد. گاهی اوقات عروق شبکیه به طور غیرطبیعی و به تدریج شبکیه را زخم می‌کند و آن را از موقعیت خارج می‌کند. هنگامی که شبکیه از پشت چشم کشیده می‌شود,جداشدگی شبکیه نامیده می شود ,وضعیتی که،اگر تشخیص داده نشود، می‌تواند موجب نقص بینایی و نابینایی شود.

مشکلات شنوایی

نوزادان نارس در معرض خطر از دست دادن شنوایی البته به درجات متفاوت هستند. همه نوزادان قبل از رفتن به خانه باید از لحاظ شنوایی بررسی شوند.

مشکلات دندانپزشکی

نوزادان نارس که به شدت بیمار هستند، در معرض خطرافزایش ابتلا به مشکلات دندانی، مانند تاخیر رویش دندان، تغییر رنگ دندان و دندان‌های ناهماهنگ هستند.

مشکلات رفتاری و روانی

کودکانی که تولد زودرس داشته‌اند (کودکان نارس) ممکن است بیشتر از نوزادان دوره کامل مشکلات رفتاری یا روانی و همچنین تاخیرهای رشد داشته باشند .

 مشکلات مزمن سلامتی

نوزادان نارس به احتمال زیاد دارای مشکلات مزمن سلامتی هستند که بعضی از آنها ممکن است نیاز به مراقبت های بیمارستانی داشته باشند. احتمال بیشتری دارد که عفونت‌ها، آسم و مشکلات تغذیه بوجود آیند و ادامه پیدا کنند.

 (SIDS) همچنین نوزادان نارس بیشتر درمعرض خطر سندرم مرگ ناگهانی هستند.

 درمان نوزادان نارس


(NICU)

واحد مراقبت از نوزادان نارس و یا اتاق مراقبت ویژه نوزاد, خدمات شبانه روزی برای کودک شما فراهم می‌کند.

مراقبت‌های ویژه برای کودک شما شامل موارد زیر است:

  • قرار دادن در انکوباتور کودک شما احتمالا در یک جعبه پلاستیکی سرپوشیده (انکوباتور) قرار می‌گیرد که به حفظ گرمای طبیعی بدن کودک کمک می‌کند. بعدا"، کارکنان NICU ممکن است روش خاصی برای گرم نگه داشتن کودک با عنوان مراقبت" کانگارو" به شما یاد بدهند که با تماس مستقیم پوست به پوست انجام می‌شود.
  • کنترل نشانه های حیاتی کودک شما. ممکن است برای کنترل فشار خون، ضربان قلب، تنفس و درجه حرارت، سنسورهایی به بدن کودک شما وصل شود,همچنین برای کمک به تنفس نوزاد از فن هم استفاده می‌شود.
  • داشتن لوله تغذیه. در ابتدا ممکن است نوزاد شما مایعات و مواد مغذی را از طریق لوله داخل وریدی (IV) دریافت کند. شیر مادرازطریق یک لوله از بینی کودک به معده می‌رسد (لوله نازوگاستریک یا( NG. وقتی کودک به اندازه‌ای قدرت پیدا کرد که بمکد ,تغذیه از طریق شیر مادر و بطری شیر امکان پذیر می‌شود.
  • آبرسانی مایعات. کودک شما هر روز به میزان مشخصی مایعات نیاز دارد,که با توجه به سن نوزاد و شرایط بالینی متفاوت است.تیم NICU به طور دقیق مایعات,سطح پتاسیم وسدیم را کنترل می‌کنند تا اطمینان حاصل شود که سطح مایعات کودک نرمال است.اگر مایعات نیاز باشد,از طریق لولهIV تزریق می‌شود.
  • صرف زمان زیر نور لامپ‌های بیلی روبین. برای درمان زردی نوزاد، کودک شما ممکن است زیر یک سری لامپ‌ - که به نام لامپ‌های بیلی روبین شناخته می‌شود - در مدت زمان مورد نظر قرار گیرد.لامپ‌ها به سیستم بدن کودک شما کمک می‌کنند تا بیلی روبین اضافی را از بین ببرد، زیرا کبد قادر به تمام کردن آن نیست. البته زیر لامپ‌های بیلی روبین، به کودک شما ماسک محافظ چشم می‌زنند تا راحت‌تر استراحت کند.
  • دریافت انتقال خون. نوزاد زودرس شما ممکن است نیاز به انتقال خون نیاز داشته باشد تا میزان خون را افزایش دهد - به ویژه اگر کودک شما چند نمونه خون برای آزمایش‌های مختلف داده باشد.

ممکن است داروهایی برای کودک شما تجویز شود تا رشد کند وعملکرد ریه‌ها,قلب و جریان خون راتحریک کند.با توجه به شرایط کودک شما دارو‌ها ممکن است شامل:

  • سورفاکتانت، داروهایی که برای درمان سندرم ديسترس(اختلال) تنفسی استفاده می‌شود.
  • اسپری(افشانه) یا داروهای IV برای تقویت تنفس و ضربان قلب
  • اگر عفونت یا خطر عفونت احتمالی وجود داشته باشد آنتی بیوتیکها استفاده می‌شود.
  • داروهایی که خروجی ادرار (دیورتیک‌ها) را برای کنترل مایع اضافی افزایش می‌دهند.
  • تزریق دارو به چشم برای جلوگیری از رشد عروق خونی جدید که سبب رتینوپاتی(آسیب شبکیه)می‌شود.
  • دارویی که به بهبود نقص قلب کمک می‌کند که به نام مجرای شریانی بازشناخته می‌شود.

گاهی اوقات عمل جراحی برای درمان بسیاری از شرایط مرتبط با نارس بودن لازم است. با تیم مراقبت سلامت کودک خود صحبت کنید تا بدانید کدام عوارض ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشند و در مورد نوع جراحی لازم برای درمان آنها آگاهی پیدا کنید.

بردن نوزاد به خانه


کودک شما آماده است تا به خانه برود اگر او:

  • بدون حمایت می تواند نفس بکشد
  • دمای ثابت بدن را حفظ می‌کند
  • می تواند با شیرمادر یا با بطری تغذیه شود
  • به طور منظم افزایش وزن داشته باشد
  • عفونت نداشته باشد

در برخی موارد، ممکن است یک کودک قبل از رسیدن به یکی از این الزامات مجاز به رفتن به خانه باشد – این در صورتی است که تیم پزشکی و خانواده کودک در مورد طرح مراقبت در خانه و نظارت بر آن موافقت کنند.

تیم مراقبت ازسلامت کودک به شما کمک می‌کنند تا یاد بگیرید چگونه از کودک خود در خانه مراقبت کنید. قبل از خروج از بیمارستان، پرستار کودک شما یا واحد ترخیص بیمار ممکن است از شما سوالاتی در این مورد بپرسد:

  • محیط زندگی
  • کودکان دیگر در خانواده
  • بستگان بزرگسال و دوستانی که ممکن است به شما در مراقبت از کودک کمک کنند
  • مراقبت‌های اولیه کودکان

جلوگیری از نارس بودن کودک


قبل از باردار بودن از سلامت خود اطمینان حاصل کنید.

  • مراقبت‌های دوران بارداری هر چه زودتر آغاز کنید.
  • تا زمانی که نوزاد متولد نشده مراقبت قبل از زایمان را ادامه دهید.

مراقبت های زودتر و مناسب قبل از زایمان احتمال ابتلا به زایمان زودرس را کاهش می‌دهد.

گاهی اوقات زایمان زودرس با داروهایی که از انقباض رحم را جلوگیری می‌کنند، درمان ‌می‌شوند یا به تأخیر می‌افتند. با این حال، بسیاری از مواقع تلاش برای به تاخیر انداختن زایمان زودرس موفقیت آمیز نیستند.

بتامتازون (داروی استروئیدی یا کورتون) به مادرانی که احتمال زایمان زودرس دارند داده می‌شود،که ممکن است شدت عوارض نارس بودن نوزاد را کاهش دهد.