درمان کم خونی (آنمی) در کودکان و نوزادان همراه با علائمی چون ضعف

آنمی به وضعیتی گفته می­شود که سطح گلبول­های قرمز خون یا هموگلوبین پائین باشد. هموگلوبین یک نوع پروتئین است که نقش مهمی را در گلبول­های قرمز خون ایفا می کند زیرا به حمل اکسیژن کمک می­کند. ممکن است والدین از وجود آنمی ( کم خونی ) کودک خود بی اطلاع باشند زیرا معمولا کودک هیچ علائمی ندارد. رنگ پریدگی می­تواند یکی از علائم کم خونی باشد زیرا در این حالت خون کمتری از عروق پوست عبور می­کند. بالا بودن تعداد ضربان قلب فیزیکی دیگر از علائم کم خونی است، زیرا هنگامی که تعداد گلبول­های قرمز خون پائین است قلب باید بیشتر کار کند تا بتواند خون و اکسیژن را به نقاط مختلف بدن برساند. مکن است کودک قبل از ابتلا به کم خونی فعالیت جسمانی بسیار زیادی داشته باشد اما پس از ابتلا به این عارضه از میزان تحرک او کاسته می­شود و همواره خسته و ضعیف است.

معمولا کم خونی به علت کمبود آهن در بدن ایجاد می­شود. تعداد زیادی از کودکان کم خونی دارند. کم خونی می­تواند در دخترانی که خونریزی زیادی دارند، مشکل ساز شود. کودکانی که کم خونی دارند معمولا خسته و رنگ پریده به نظر می­رسند، بنابراین بهتر است آنها را نزد متخصص اطفال برد.در صورت وجود این علائم در کودک، حتما در اسرع وقت به متخصص کودک مراجعه نمایید تا با درمان به موقع از تشدید بیماری جلوگیری شود. برای رزرو وقت ملاقات با مشاورین و متخصصان ما در کلینیک تخصصی کودکان امید می توانید با شماره های  ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰ و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱   تماس حاصل فرمایید.

چرا کودکان دچار کم خونی می­شوند؟


مغز استخوان وظیفه تولید گلبول­های قرمز خون را برعهده دارد و سلول­های قدیمی حدود ۱۲۰ روز عمر می­کنند و پس از آن از بین می­روند، بنابراین مغز استخوان سلول­های جدید را جایگزین سلول­های مرده می­نماید. در موارد زیر فرد دچار کم خونی می­شود:

  • بدن به اندازه کافی گلبول­های قرمز خون تولید نکند.
  •  تعداد زیادی از گلبول­های قرمز خون از بین بروند.
  • به دلیل خونریزی تعداد زیادی از گلبول­های قرمز خون از دست بروند.

تولید نا کافی گلبول­های قرمز خون

دلایل زیادی در خصوص تولید ناکافی گلبول­های قرمز خون توسط بدن وجود دارد، اما معمولا دریافت نا کافی آهن از عواملی است که در بروز این عارضه نقش دارد. آهن ماده­ای است که در گوشت قرمز، غلات، حبوبات، و سبزیجات برگ سبز وجود دارد. بدن نمیتواند در صورت کمبود آهن به اندازه کافی به تولید هموگلوبین بپردازد. هموگلوبین وظیفه حمل اکسیژن به نقاط مختلف بدن را برعهده دارد و بخشی از گلبول­های قرمز خون است. بدن برای تولید گلبول­های قرمز خون علاوه بر آهن به ویتامین B12 و اسید فولیک نیاز دارد. این ویتامین­ها در مواد غذایی مختلف وجود دارد. ویتامین B12 در محصولات حیوانی یافت می­شود، بنابراین افراد گیاهخوار  که تخم مرغ، گوشت مرغ، یا محصولات لبنی نمی­خورند باید روش­های دیگری را برای دریافت این ویتامین مهم پیدا کنند. اسید فولیک در مواد خوراکی مختلف از قبیل مرکبات، سبزیجات برگ سبز، و غلات کامل وجود دارد. در مواردی که مغز استخوان به درستی کار نکند، فرد دچار کم خونی خواهد شد. این عارضه می­تواند در پی عفونت یا یک بیماری مزمن مانند بیماری کلیوی رخ دهد. در برخی موارد نادر، ممکن است کودک با نقص تولید کافی گلبول­های قرمز خون متولد شود. برخی از داروهای خاص مانند داروهای شیمی درمانی برای درمان سرطان باعث می­شوند که مغز استخوان نتواند به اندازه کافی گلبول قرمز تولید کند.

مرگ بیش از حد گلبول­های قرمز

اگر به هر دلیلی عمر گلبول­های قرمز کوتاه باشد، مغز استخوان قادر به تولید گلبول­های جدید نخواهد بود. تغییر شکل گلبول­های قرمز خون یکی از دلایل تخریب آنها محسوب میشود. هنگامی که از طریق میکروسکوپ، گلبول­های قرمز مورد بررسی قرار می­گیرند، به صورت سلول­­های گرد و صاف مشاهده می­شوند که شبیه دیسک هستند. این ساختار به آنها اجازه می­دهد از مسیرهای تنگ و باریک ساختارهای بدن عبور کنند. اما در صورتی که ساختار گلبول­های قرمز تغییر کند، راحتی می­شکنند و به قسمت­های مختلف می­چسبند. در برخی موارد، سیستم ایمنی بدن می­تواند باعث تخریب سلول­های قرمز خون شود این در حالی است که وظیفه سیستم ایمنی مبارزه با عفونت است. مصرف برخی داروها، عفونت­ها، و بیماری­های مزمن منجر به کم خونی می­شوند.

از دست دادن حجم زیادی از خون

هنگامی که  فرد مقدار زیادی خون از دست می­دهد، مغز استخوان خون بیشتری تولید می­کند بنابراین فرد دچار کم خونی نخواهد شد. اما در تصادفات که مقدار زیادی خون از دست می­رود، مغز استخوان نمی­تواند به سرعت گلبول­های قرمز جدید تولید کند. از دست دادن مقدار کمی خون طی یک بازه زمانی طولانی می­تواند منجر به کم خونی شود. در این حالت، مقدار آهنی که در خونریزی از بین می­رود بیشتر از مقداری است که از مواد غذایی جذب میشود. در صورتی که سطح آهن بدن کم باشد، مغز استخوان نمی­تواند به اندازه کافی گلبول قرمز تولید کند. این عارضه در دخترانی که خونریزی زیادی دارند رخ می­دهد، در مواردی که مقدار آهن موجود در غذای آنها کافی نباشد، یا فرد به بیماری التهاب روده مبتلا باشد، این امر تشدید خواهد شد.

علائم و نشانه­های کم خونی در کودکان



علائم و نشانه ­­­­­­­­­­­های شایع کم خونی در کودکان عبارت است از:

  • خستگی مفرط
  •  تحریک پذیری
  •  احساس سبکی سر
  •  سردرد
  • احساس ضعف خفیف
  • بالا بودن تعداد ضربان قلب
  •  منقطع بودن تنفس
  •  تمایل به خوردن مواد نامتعارف مانند گچ و خاک
  •  از دست دادن اشتها
  •  زخم شدن یا تورم زبان

علائم و نشانه­ هایی که نشان دهنده کم خونی در کودکان است عبارت است از:

  • رنگ پریدگی
  •  شکننده بودن ناخن
  •  اختلال در بهبود زخم و جراحت
  •  به تاخیر افتاده فرایند رشد و نمو کودک
  •  زرد شدن چشم

ممکن است کودکان مبتلا به کم خونی همه علائم فوق را نداشته باشند. تشخیص صحیح بیماری تنها روش برای اطمینان از کم خون بودن کودک است.

پزشک برای تشخیص کم خونی چه اقداماتی انجام می­دهد؟


هنگامی که کودک را پزشک می­برید، شروع به معاینه او می­کند و سوالاتی را در خصوص حال بیمار، نحوه تغذیه او، و مصرف داروهای احتمالی مطرح می­کند. در صورتی که پزشک به کم خونی مشکوک شود، انجام آزمایش خون را درخواست می­کند که شامل شمارش کامل سلول­های خون است. پس در آزمایشگاه، نمونه خون مورد بررسی و آنالیز قرار می­گیرد، تعداد گلبول­های قرمز خون شمارش می­شوند، سطح هموگلوبین خون ارزیابی می­گردد . سپس اندازه و ظاهر سلول­ها مورد بررسی قرار می­گیرد. ممکن است پزشک براساس وضعیت بیمار آزمایشات دیگری را نیز درخواست کند.

چگونه کم خونی کودک درمان می­شود؟


درمان کم خونی به عامل ایجاد کننده آن بستگی دارد. دریافت نا کافی آهن از طریق مواد غذایی، شایع ترین علت کم خونی است. در برخی از کودکان برای آنکه بدن بتواند به تولید به تولید گلبول­های قرمز خون بپردازد، مصرف دارو ضروری خواهد بود. کودکان مبتلا به کم خونی باید مواد غذایی سرشار از آهن بیشتری دریافت کنند. گوشت قرمز، حبوبات، غلات، دانه­های غنی شده، و توفو از منابع عالی آهن محسوب می­شوند. معمولا کم خونی به علت عفونت و سپس بهبودی پس از آن رخ می­دهد. در برخی از انواع کم خونی، باید کودک از نزد متخصص اطفال برد و قبل از شروع درمان، آزمایشات دیگری را درخواست کرد باید به افراد مبتلا به کم خونی شدید خون تزریق کرد. انتقال خون بدین معناست که باید خون نگه داری شده در بانک خون به صور وریدی به بدن بیمار تزریق شود. ممکن است این فرایند کمی ترسناک به نظر برسد، اما هر سال میلیون­ها کودک و بزرگسال در سراسر جهان به خون نیاز دارند. تزریق خون به بیمار سریع ترین روش برای افزایش سطح خون و ارسال اکسیژن به همه سلول­های بدن است. ممکن است کودکان مبتلا به کم خونی در ابتدا بهبودی چندانی را احساس نکنند. اما هنگامی که بدن آنها شروع به تولید گلبول­های قرمز خون می­کند، اکسیژن به همه بافت­های بدن می­رسد و کودکان انرژی لازم برای شروع فعالیت­های جسمانی را به دست خواهند آورد.

چگونه می­توان از کم خونی جلوگیری کرد؟


اختلالات ارثی خون یکی از دلایل ابتلا به کم خونی است اما می­توان از بروز این عارضه جلوگیری کرد:

  • باید به کودک رژیم غذایی غنی از آهن داد، میوه­های زرد رنگ و سبزیجات، گوجه فرنگی، زرده تخم مرغ، گوشت قرمز، حبوبات و غلات غنی شده سرشار از آهن هستند.
  •  اجتناب از دادن شیر گاو به کودکان زیر یک سال از بروز کم خونی و فقر آهن در آینده جلوگیری می­کند.
  •  اضافه کردن محصولات غذایی حاوی ویتامین B12 می­تواند از بروز کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B12 جلوگیری کند.
  •  افزودن مرکبات به رژیم غذایی کودک باعث افزایش سطح جذب  آهن در بدن او می­شود. این امر در مواردی که غذای کودک بر پایه منابع گیاهی قرار دارد، حائز اهمیت است.

نمی­توان از بروز کم خونی ارثی مانند کم خونی داسی شکل، تالاسمی، یا کم خونی همولیتیک جلوگیری کرد.