اسهال کودکان:علت،علائم،جلوگیری و درمان

اسهال عارضه‌ای است که در آن روده مدفوع مکرر، شل و یا آبکی تولید می‌کند. نوزادان کم سن اغلب هر روز حرکات روده‌ی شل دارند، کودکانی که سنشان بیشتر است بین هر چند روز دچار حرکت روده می‌شوند. سن فرزند شما می‌تواند یک عامل باشد، اما الگوهای معمولی حرکات روده از کودک به کودک متفاوت است. هنگام ارزیابی فرزندتان، مهم است که ثبات و تکرار حرکات روده او را قبل و بعد از بیمار شدنش مقایسه کنید.

اسهال در کودکان منجر به هدر رفتن مقادیر زیادی از آب و املاح معدنی از بدن آنها خواهد شد. عدم توجه به اسهال در کودکان مشکلات زیادی را به دنبال دارد تا آنجا که در موارد اسهال شدید، خطرات جانبی را برای کودک به همراه خواهد داشت. لذا توجه به این بیماری و درمان به موقع آن، کمک شایانی به سلامت کودک خواهد کرد. مشاورین و متخصصان ما در کلینیک تخصصی کودکان امید آماده پاسخگویی به کلیه‌ی سوالات شما در این زمینه هستند. به منظور رزرو نوبت و یا مشاوره با متخصصین ما با شماره‌های ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۰  و ۰۲۱۸۸۸۹۸۴۴۱ تماس بگیرید.

دلایل اسهال کودکان


احتمالات بی‌شماری مبنی بر اینکه چرا کودک نو پا می‌تواند مبتلا به اسهال شود، وجود دارد. فرشته کوچک شما می‌تواند یک عفونت میکروبی یا ویروسی داشته باشد، اما این که این عارضه به علت عدم تحمل غذایی، انگل‌های گوارشی یا حتی مصرف آنتیبیوتیک رخ دهد، نیز ممکن است.

عفونت ویروسی

ویروس‌های زیادی وجود دارند که می‌توانند باعث اسهال شوند. شایع‌ترین ویروس‌هایی که باعث اسهال در کودکان می‌شوند عبارتند از روتا ویروس، نوروویروس، آدنو ویروس، کالیکی ویروس و آسترو ویروس. حتی ویروس آنفلوآنزا هم می‌تواند باعث ایجاد مدفوع‌های شل شود. با این حال، فرزند شما علاوه بر مدفوع مکرر و آبکی علائم دیگری را تجربه خواهد کرد. این علائم شامل درد شکمی، تب، استفراغ، لرز و درد در عضلات است.

عفونت میکروبی

باکتری‌هایی مانند اشریشیا کلی، کمپیلوباکتر، سالمونلا، شیگلا و استافیلوکوک‌ها نیز می‌توانند مسئول اسهال گرفتن فرزند عزیزتان باشند. هنگامی که مدفوع شل به دلیل عفونت میکروبی رخ می‌دهد، کودک نوپای شما اسهال شدید، گرفتگی یا درد شکم، تب و خون در مدفوع خواهد داشت. کودک ممکن است استفراغ داشته باشد یا نداشته باشد.

انگل‌ها

اطمینان حاصل کنید که دست‌های کودک نوپای شما قبل از غذا خوردن با آب و صابون شسته شده باشد. دست‌های کثیف می‌تواند احتمال ابتلا به عفونت انگلی را افزایش دهد که سبب اسهال، حالت تهوع، نفخ، مدفوع با ظاهری روغنی، گاز و گرفتگی و درد شکم می‌شود.

عفونت گوش

عفونت گوش، چه ویروسی و چه میکروبی می‌تواند باعث اسهال شود، حتی اگر کانال گوش و دستگاه گوارش نزدیک به یکدیگر نباشد. با این حال، عفونت گوش همراه با حالت تهوع، استفراغ و اشتهای کم است که ممکن است باعث اسهال شود.

آنتی بیوتیک‌

هنگامی که باکتری‌ها و انگل‌ها دلایل اسهال هستند، پزشکان آنتی بیوتیک‌ها را تجویز می‌کنند،که به درمان عفونت و کاهش علائم کمک خواهد کرد. با این حال در صورتی که دلیل اسهال فرزند شما ویروس باشد، آنتی بیوتیک بی‌فایده خواهد بود. ممکن است پزشک معمولا ۴ تا ۵ روز منتظر بماند تا عفونت ویروسی از بین برود.

آبمیوه‌ها و نوشیدنی‌های شیرین

آبمیوه‌های حاوی مقادیر بالای فروکتوز و سوربیتول و همچنین نوشیدنی‌های شیرین شده می‌توانند باعث اسهال در کودکان نوپا شوند. اگر میزان مصرف این موارد را کاهش دهید، علائم ناپدید خواهند شد. به یاد داشته باشید که متخصصین بهداشت و درمان معتقدند کودکان نوپا نباید روزانه بیش از ۴ تا ۶ لیتر آب مصرف کنند.

آلرژی غذایی

اگر کودک شما آلرژی غذایی داشته باشد، می‌تواند به شکل اسهال ظاهر شود. معمولا واکنش‌های آلرژیک خفیف، باعث ایجاد کهیر و تورم مجراهای هوایی نمی‌شوند. در عوض، ممکن است باعث اسهال، درد شکم، گاز معده و احتمالا خون در مدفوع شود. این علائم بلافاصله یا چند ساعت پس از مصرف غذای خاص ظاهر می‌شوند. بادام زمینی، صدف، ماهی، تخم مرغ، گندم و آجیل، از جمله مواد غذایی آلرژی‌زای رایج هستند.

عدم تحمل غذایی

عدم تحمل غذایی با آلرژی غذایی متفاوت است، زیرا این مورد شامل سیستم ایمنی بدن نمی‌شود. عدم تحمل غذایی که حساسیت غذایی نیز نامیده می‌شود، می‌تواند منجر به اسهال، درد شکم، گاز معده و نفخ شود. علائم معمولا نیم ساعت تا دو ساعت پس از خوردن غذا ظاهر می‌شوند.

مسمومیت

کودکان نو پا ماجراجو هستند و همیشه می‌خواهند چیزهای جدید را امتحان کنند. این موضوع اغلب ممکن است باعث شود آنها موارد غیر خوراکی مانند مواد شیمیایی، گیاهان یا داروها را امتحان کنند. اگر کودک شما چنین مواردی را مصرف کرد، مبتلا به اسهال و استفراغ خواهد شد و باید با عجله او را به بیمارستان ببرید. سایر علائم مسمومیت شامل مشکل تنفس، از دست دادن هوشیاری، تشنج و خستگی است.

علائم


اگر کودک دارای علائمی غیراز این موارد است که سالم و فعال باشد، به درستی غذا بخورد و وزن به دست ‌آورد، او احتمالا مبتلا به اسهال کودک است. این موضوع دلیلی برای نگرانی و عصبی شدن نیست. اسهال با چند تغییر در شیوه زندگی رفع می‌شود، که در ادامه درباره‌ی آن بحث خواهیم کرد.

علائم اسهال در کودک نو پا عبارتند از:

  • ۵ تا ۱۰ بار مدفوع آبکی، شل و زیاد در روز
  • مدفوع حاوی ذرات هضم نشده‌ی مواد غذایی
  • اسهال به مدت چند هفته طول می‌کشد و پس از آن، به مدت چند هفته کودک به طور طبیعی مدفوع می‌کند.

معمولا این نوع اسهال علائم دیگری مانند تب و درد شکم یا گرفتگی عضلات ندارد.

از سوی دیگر، اگر کودک نوپا دارای عفونت یا سایر مشکلات سلامتی زمینه‌ای باشد، علائم زیر را تجربه خواهد کرد:

  • تب با درجه‌ی بالا 
  • خون در مدفوع
  • از دست دادن وزن
  • استفراغ
  • درد شدید در شکم
  • مدفوع چرب یا روغنی
  • حوادثی مانند اینکه کودک قادر به تحمل کردن مدفوع برای مدت زمان کافی تا رسیدن به دستشویی نباشد.

تشخیص


به منظور تشخیص علت اسهال ابتدا پزشک یک سری سوالاتی در رابطه با سابقه‌ی این بیماری در خانواده کودک می‌پرسد و سپس بنابر نیاز از روش‌های زیر برای تشخیص علت اسهال استفاده می‌کند:

  • معاینه‌ی فیزیکی
  • آزمایش مدفوع
  • آزمایش خون
  • آزمایش تنفسی هیدروژن
  • آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی
  • سیگموئیدوسکوپی انعطاف‌پذیر

درمان اسهال کودکان


اسهال در کودکان نوپا در عرض چند روز خودش از بین می‌رود. اگر تغییرات تغذیه‌ای و داروهای خانگی کار ساز نباشند، پزشک متخصص اطفال ممکن است یک یا چند درمان زیر را توصیه کند:

آنتی بیوتیک‌

هنگامی که باکتری‌ها و انگل‌ها از دلایل اسهال هستند، پزشکان آنتی بیوتیک‌ را تجویز می‌کنند، که به درمان عفونت و کاستن علائم کمک می‌کند. با این حال، اگر عزیز شما به علت ویروس اسهال داشته باشد، آنتی بیوتیک بی‌تاثیر خواهند بود. پزشک ممکن است معمولا حدود چهار تا پنج روز منتظر بماند تا عفونت ویروسی از بین برود.

مایع درمانی خوراکی

مایع درمانی خوراکی (ORT) به عنوان جایگزینی امن‌تر، ارزان‌تر و ساده‌تر برای مایعات داخل وریدی گسترش یافته است. محلول مایع خوراکی درمانی (ORS) حاوی گلوکز (قند) و الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم، کلرید) است که در کودکان مبتلا به استفراغ و اسهال از دست رفته است و در درمان اسهال مفید می‌باشد.

نوشیدن زیاد آب

همانطور که قبلا ذکر شد، اگر کودک شما اسهال داشته باشد، نوشیدن زیاد آب ضروری است. این امر از کم آب شدن بدن که می‌تواند مرگبار و کشنده باشد، جلوگیری می‌کند. پزشک به شما می‌گوید چگونه مایعات و نمک‌های از دست رفته را جایگزین کنید. معمولا، این روش در قالب محلول مایع خوراکی درمانی است که می‌توانید در داروخانه محلی خود خریداری کنید. اگر کودک شما استفراغ می‌کند و نمی‌تواند چیزی را در معده نگه دارد، پزشک ممکن است توصیه کند که آبرسانی داخل وریدی انجام شود. این روش قطعا چیزی نیست که بخواهید، اما ضرورت دارد.

درمان عارضه بهداشتی زمینه‌ای

در مواردی که اسهال کودک شما به علت عارضه یا بیماری مانند بیماری التهابی روده است، درمان آن اولویت خواهد بود. اسهال علائمی از عارضه بهداشتی زمینه‌ای است و هنگامی که پزشک بیماری یا عارضه را درمان می‌کند، کاهش می‌یابد.

پروبیوتیک

پزشک متخصص اطفال پیشنهاد می‌کند که کودک نوپای خود را با پروبیوتیک‌ها تغذیه کنید. این میکروارگانیسم‌ها به طور طبیعی در ماست وجود دارند. پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که در دستگاه گوارش ما زندگی می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که پروبیوتیک‌ها طول مدت اسهال را یک روز کاهش می‌دهند و عوارض جانبی مضری ندارند.

افزایش مصرف چربی

مطالعات نشان می‌دهد کودکانی که دارای رژیم غذایی کم چربی هستند، مستعد ابتلا به اسهال کودک می‌باشند. این نوع رژیم برای جلوگیری از بیماری قلبی عروقی مناسب است، اما مهم است که کودکان در بخشی از رژیم غذایی خود از چربی استفاده کنند. کودکان باید ۳۰ تا ۴۰ درصد چربی مصرف کنند که این چربی را می‌توانند از شیر کامل، پنیر، فراورده‌های لبنی، ماست و پودینگ شیر دریافت کنند.

افزایش مصرف فیبر

رژیم کم فیبر می‌تواند باعث اسهال غیر اختصاصی در میان کودکان ۱ تا ۵ ساله شود. افزایش فیبر در کودک شما می‌تواند به حجیم شدن مدفوع کمک کند و از حرکات آبکی روده جلوگیری کند. با این حال بیش از حد فیبر استفاده نکنید زیرا مصرف زیاد فیبر می‌تواند زیان‌بخش باشد.

پیشگیری


شما می‌توانید برای به حداقل رساندن شانس مبتلا شدن کودک نوپا به اسهال تضعیف کننده، نکات راهنمایی‌های زیر را مورد استفاده قرار دهید.

  • شستن دست
  • تمیز نگه داشتن دستشویی
  • خوب شستن میوه و سبزیجات
  • تمیز نگه داشتن آشپزخانه
  • ملاحظات مرتبط با حیوانات خانگی
  • نوشیدن آب